0
現代数学解説
文献あり

1変数のvery-well-poised 5F4のsupercongruence

14
0
$$\newcommand{adari}[0]{\mathrm{adari}} \newcommand{adari}[0]{\mathrm{adari}} \newcommand{adgari}[0]{\mathrm{adgari}} \newcommand{al}[0]{\mathrm{al}} \newcommand{amit}[0]{\mathrm{amit}} \newcommand{anit}[0]{\boldsymbol{anit}} \newcommand{anit}[0]{\mathrm{anit}} \newcommand{answamu}[0]{\mathrm{answamu}} \newcommand{anti}[0]{\mathrm{anti}} \newcommand{ari}[0]{\mathrm{ari}} \newcommand{ARI}[0]{\mathrm{ARI}} \newcommand{ARI}[0]{\mathrm{ARI}} \newcommand{arit}[0]{\mathrm{arit}} \newcommand{as}[0]{\mathrm{as}} \newcommand{axi}[0]{\mathrm{axi}} \newcommand{axit}[0]{\mathrm{axit}} \newcommand{ba}[0]{\boldsymbol{a}} \newcommand{bb}[0]{\boldsymbol{b}} \newcommand{bc}[0]{\boldsymbol{c}} \newcommand{bd}[0]{\boldsymbol{d}} \newcommand{be}[0]{\boldsymbol{e}} \newcommand{bk}[0]{\boldsymbol{k}} \newcommand{bl}[0]{\boldsymbol{l}} \newcommand{BQ}[5]{{}_{#1}\psi_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]} \newcommand{bw}[0]{\boldsymbol{w}} \newcommand{bx}[0]{\boldsymbol{x}} \newcommand{by}[0]{\boldsymbol{y}} \newcommand{calA}[0]{\mathcal{A}} \newcommand{calS}[0]{\mathcal{S}} \newcommand{CC}[0]{\mathbb{C}} \newcommand{crash}[0]{\mathrm{crash}} \newcommand{der}[0]{\mathrm{der}} \newcommand{DIFF}[0]{\mathrm{DIFF}} \newcommand{EE}[0]{\mathfrak{E}} \newcommand{Eneg}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{neg}} \newcommand{Enegpush}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{negpush}} \newcommand{Epush}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{push}} \newcommand{es}[0]{\mathfrak{es}} \newcommand{Esena}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{sena}} \newcommand{ess}[0]{\mathfrak{ess}} \newcommand{Eswap}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\swap} \newcommand{Eter}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{ter}} \newcommand{expari}[0]{\mathrm{expari}} \newcommand{ez}[0]{\mathfrak{ez}} \newcommand{F}[5]{{}_{#1}F_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]} \newcommand{fragari}[0]{\mathrm{fragari}} \newcommand{fragira}[0]{\mathrm{fragira}} \newcommand{gami}[0]{\mathrm{gami}} \newcommand{gamit}[0]{\mathrm{gamit}} \newcommand{gani}[0]{\mathrm{gani}} \newcommand{ganit}[0]{\mathrm{ganit}} \newcommand{gantar}[0]{\mathrm{gantar}} \newcommand{gari}[0]{\mathrm{gari}} \newcommand{GARI}[0]{\mathrm{GARI}} \newcommand{GARI}[0]{\mathrm{GARI}} \newcommand{garit}[0]{\mathrm{garit}} \newcommand{gaxi}[0]{\mathrm{gaxi}} \newcommand{gaxit}[0]{\mathrm{gaxit}} \newcommand{gepar}[0]{\mathrm{gepar}} \newcommand{GIFF}[0]{\mathrm{GIFF}} \newcommand{gira}[0]{\mathrm{gira}} \newcommand{girat}[0]{\mathrm{girat}} \newcommand{gush}[0]{\mathrm{gush}} \newcommand{H}[5]{{}_{#1}H_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]} \newcommand{He}[0]{\mathfrak{He}} \newcommand{inv}[0]{\mathrm{inv}} \newcommand{invgami}[0]{\mathrm{invgami}} \newcommand{invgani}[0]{\mathrm{invgani}} \newcommand{invgari}[0]{\mathrm{invgari}} \newcommand{invgaxi}[0]{\mathrm{invgaxi}} \newcommand{invgira}[0]{\mathrm{invgira}} \newcommand{invmu}[0]{\mathrm{invmu}} \newcommand{ira}[0]{\mathrm{ira}} \newcommand{irat}[0]{\mathrm{irat}} \newcommand{iwat}[0]{\mathrm{iwat}} \newcommand{lu}[0]{\mathrm{lu}} \newcommand{LU}[0]{\mathrm{LU}} \newcommand{maj}[0]{\mathrm{maj}} \newcommand{mantar}[0]{\mathrm{mantar}} \newcommand{MU}[0]{\mathrm{MU}} \newcommand{neg}[0]{\mathrm{neg}} \newcommand{ol}[0]{\overline} \newcommand{Omantar}[0]{\mathfrak{O}\text{-}\mathrm{mantar}} \newcommand{OO}[0]{\mathfrak{O}} \newcommand{os}[0]{\mathfrak{os}} \newcommand{oss}[0]{\mathfrak{oss}} \newcommand{oz}[0]{\mathfrak{oz}} \newcommand{pari}[0]{\mathrm{pari}} \newcommand{preari}[0]{\mathrm{preari}} \newcommand{preira}[0]{\mathrm{preira}} \newcommand{pus}[0]{\mathrm{pus}} \newcommand{push}[0]{\mathrm{push}} \newcommand{pusnu}[0]{\mathrm{pusnu}} \newcommand{Q}[5]{{}_{#1}\phi_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]} \newcommand{QQ}[0]{\mathbb{Q}} \newcommand{ras}[0]{\mathrm{ras}} \newcommand{rash}[0]{\mathrm{rash}} \newcommand{re}[0]{\mathfrak{re}} \newcommand{ro}[0]{\mathfrak{r\ddot{o}}} \newcommand{Se}[0]{\mathfrak{Se}} \newcommand{sh}[0]{\,\text{ш}\,} \newcommand{So}[0]{\mathfrak{S\ddot{o}}} \newcommand{swamu}[0]{\mathrm{swamu}} \newcommand{swap}[0]{\mathrm{swap}} \newcommand{To}[0]{\mathfrak{T\ddot{o}}} \newcommand{ZZ}[0]{\mathbb{Z}} $$

有理数$x$に対し, $\langle -x\rangle_p$
\begin{align} 0\leq \langle -x\rangle_p< p,\qquad x+\langle -x\rangle_p\equiv 0\pmod p \end{align}
を満たすものとして定める.

$0< x<1$を有理数として, $x=\frac ab$を既約分数による表示とする. $p>2b$を素数とする.
\begin{align} u:=\frac{x+\langle -x\rangle_p}{p} \end{align}
$u<\frac 12$を満たすとする. このとき,
\begin{align} \sum_{n=0}^{p-1}\frac{(4n+1)\left(\frac 12\right)_n^2(x,1-x)_n}{n!^2\left(\frac 12+x,\frac 32-x\right)_n}\equiv \frac{1-2x}{1-2u}\left(1-\frac{u(1-u)}{1+2u}p^2B_{p-2}(x)\right)\pmod{p^3} \end{align}
が成り立つ.

まず, $x$に関する隣接関係式を示す.
\begin{align} t_n(x)&:=\frac{\left(\frac 12\right)_n^2(x,1-x)_n}{n!^2\left(\frac 12+x,\frac 32-x\right)_n} \end{align}
とする. 定理1の左辺を$S_p(x)$とする. 直接計算によって
\begin{align} &\frac{(4n+1)t_n(x+1)}{2x+1}-\frac{(4n+1)t_n(x)}{2x-1}\\ &=\frac 4{x(1-2x)}\left(\frac{(n+1)^2\left(n+\frac 32-x\right)}{n+1-x}t_{n+1}(x)-\frac{n^2\left(n+\frac 12-x\right)}{n-x}t_n(x)\right) \end{align}
となることが分かる. これを$n=0,1,\dots,p-1$について足し合わせると, 望遠鏡和により
\begin{align} \frac{S_p(x+1)}{2x+1}-\frac{S_p(x)}{2x-1}&=\frac 4{x(1-2x)}\frac{p^2\left(p+\frac 12-x\right)}{p-x}t_p(x)\\ &=\frac{4p^2\left(p+\frac 12-x\right)}{x(1-2x)(p-x)}\frac{\left(\frac 12\right)_p^2(x,1-x)_p}{p!^2\left(\frac 12+x,\frac 32-x\right)_p} \end{align}
を得る. $0\leq l<\langle -x\rangle_p, y=x+l$として, 上の式の$x$$y$に置き換えたものを考える. このとき,
\begin{align} \left(\frac 12\right)_p,(y)_p,(1-y)_p,\left(\frac 12+y\right)_p,\left(\frac 32-y\right)_p \end{align}
に含まれる唯一の$p$の倍数は, それぞれ
\begin{align} \frac p2,pu,p(1-u),p\left(\frac 12+u\right),p\left(\frac 12-u\right) \end{align}
であり, $p>2b$より
\begin{align} u,1-u, \frac 12-u,\frac 12+u \end{align}
はいずれも$p$進単元であることが確かめられる. それ以外の因子は全て$(p-1)!\equiv -1\pmod p$に等しいので,
\begin{align} \frac{4\left(p+\frac 12-y\right)}{y(1-2y)(p-y)}\frac{\left(\frac 12\right)_p^2(y,1-y)_p}{p!^2\left(\frac 12+y,\frac 32-y\right)_p}\equiv -\frac{2u(1-u)}{(1-2u)(1+2u)y^2}\pmod p \end{align}
となる. よって,
\begin{align} \frac{S_p(y+1)}{2y+1}-\frac{S_p(y)}{2y-1}&\equiv -\frac{2p^2u(1-u)}{(1-2u)(1+2u)y^2}\pmod{p^3} \end{align}
を得る. これを$l=0,1,\dots,\langle-x\rangle_p-1$について足し合わせると望遠鏡和より,
\begin{align} \frac{S_p(pu)}{2pu-1}-\frac{S_p(x)}{2x-1}\equiv -\frac{2p^2u(1-u)}{(1-2u)(1+2u)}\sum_{l=0}^{\langle -x\rangle_p-1}\frac 1{(x+l)^2}\pmod{p^3} \end{align}
となる. ここで, $l\mapsto \langle -x\rangle_p-l$とすると,
\begin{align} \sum_{l=0}^{\langle -x\rangle_p-1}\frac 1{(x+l)^2}&=\sum_{l=1}^{\langle -x\rangle_p}\frac 1{(x+\langle -x\rangle_p-l)^2}\\ &\equiv \sum_{l=1}^{\langle -x\rangle_p}\frac 1{l^2}\pmod p\\ &\equiv \sum_{l=1}^{\langle -x\rangle_p}l^{p-3}\pmod p\\ &\equiv -\frac{B_{p-2}(1+\langle -x\rangle_p)-B_{p-2}}{2}\pmod p\\ &\equiv -\frac{B_{p-2}(1-x)}{2}\pmod p\\ &\equiv \frac{B_{p-2}(x)}{2}\pmod p \end{align}
と書き換えられるので,
\begin{align} \frac{S_p(x)}{2x-1}\equiv \frac{S_p(pu)}{2pu-1}+\frac{u(1-u)}{(1-2u)(1+2u)}p^2B_{p-2}(x)\pmod{p^3} \end{align}
が得られる. よって, 定理1を示すには
\begin{align} S_p(pu)\equiv \frac{1-2pu}{1-2u}\pmod{p^3} \end{align}
を示せば良い. まず,
\begin{align} &\frac{(4n+1)\left(\frac 12\right)_n^2(x,1-x)_n}{n!^2\left(\frac 12+x,\frac 32-x\right)_n}=\frac{x(1-2x)(4n+1)}{(n+x)(2n+1-2x)}\frac{\prod_{j=1}^{n}\left(1-\frac{x^2}{j^2}\right)}{\prod_{j=0}^{n-1}\left(1-\frac{x^2}{\left(j+\frac 12\right)^2}\right)} \end{align}
と書き換える. $m:=\frac{p-1}2$とする. $x=pu$のとき, $n\neq 0,m$ならば
\begin{align} \frac{x(1-2x)(4n+1)}{(n+x)(2n+1-2x)} \end{align}
$p$の倍数であり
\begin{align} \frac{\prod_{j=1}^{n}\left(1-\frac{x^2}{j^2}\right)}{\prod_{j=0}^{n-1}\left(1-\frac{x^2}{\left(j+\frac 12\right)^2}\right)}\equiv \begin{cases} 1&1\leq n< m\\ \frac 1{1-4u^2}&m< n\leq p-1 \end{cases}\pmod{p^2} \end{align}
となる. よって,
\begin{align} \frac{4n+1}{(n+x)(2n+1-2x)}&=\frac 1{n+x}+\frac 1{n+\frac 12-x}\\ &\equiv \frac 1n+\frac 1{n+\frac 12}+x\left(-\frac 1{n^2}+\frac 1{\left(n+\frac 12\right)^2}\right)\pmod{p^2} \end{align}
を用いると,
\begin{align} \sum_{n=1}^{m-1}\frac{4n+1}{(n+x)(2n+1-2x)}&\equiv \sum_{n=1}^{m-1}\left(\frac 1n+\frac 1{n+\frac 12}\right)+x\sum_{n=1}^{m-1}\left(-\frac 1{n^2}+\frac 1{\left(n+\frac 12\right)^2}\right)\pmod{p^2}\\ &\equiv 2\sum_{j=2}^{p-2}\frac 1j\pmod{p^2}\\ &\equiv 2p\pmod{p^2}\\ \sum_{n=m+1}^{p-1}\frac{4n+1}{(n+x)(2n+1-2x)}&\equiv \sum_{n=m+1}^{p-1}\left(\frac 1n+\frac 1{n+\frac 12}\right)+x\sum_{n=m+1}^{p-1}\left(-\frac 1{n^2}+\frac 1{\left(n+\frac 12\right)^2}\right)\pmod{p^2}\\ &\equiv 2\sum_{j=1}^{p-1}\frac 1{j+p}\pmod{p^2}\\ &\equiv 0\pmod{p^2} \end{align}
となるから
\begin{align} \sum_{\substack{0\leq n< p\\n\neq m}}\frac{(4n+1)\left(\frac 12\right)_n^2(x,1-x)_n}{n!^2\left(\frac 12+x,\frac 32-x\right)_n}&\equiv 1+2pu(1-2pu)p\pmod{p^3}\\ &\equiv 1+2p^2u\pmod{p^3} \end{align}
を得る. 一方, $n=m$の部分は
\begin{align} \frac{\prod_{j=1}^{m}\left(1-\frac{x^2}{j^2}\right)}{\prod_{j=0}^{m-1}\left(1-\frac{x^2}{\left(j+\frac 12\right)^2}\right)}&\equiv 1+x^2\left(-\sum_{j=1}^{m}\frac 1{j^2}+\sum_{j=0}^{m-1}\frac 1{\left(j+\frac 12\right)^2}\right)\pmod{p^3}\\ &\equiv 1\pmod{p^3} \end{align}
となるから,
\begin{align} \frac{(4m+1)\left(\frac 12\right)_m^2(x,1-x)_m}{m!^2\left(\frac 12+x,\frac 32-x\right)_m}&\equiv \frac{u(1-2pu)(2p-1)}{\left(\frac{p-1}2+pu\right)(1-2u)}\pmod{p^3}\\ &\equiv \frac{2u(1-2pu)(1-2p)}{\left(1-p(2u+1)\right)(1-2u)}\pmod{p^3}\\ &\equiv \frac{2u}{1-2u}(1-p-(1-2u)p^2)\pmod{p^3} \end{align}
を得る. よって,
\begin{align} S_p(pu)&\equiv 1+2p^2u+\frac{2u}{1-2u}(1-p-(1-2u)p^2)\pmod{p^3}\\ &\equiv\frac{1-2pu}{1-2u}\pmod{p^3} \end{align}
となって示すべき等式が得られる.

定理1は$u<\frac 12$を仮定しているが, $u>\frac 12$の場合は$x\to 1-x$の対称性により
\begin{align} \sum_{n=0}^{p-1}\frac{(4n+1)\left(\frac 12\right)_n^2(x,1-x)_n}{n!^2\left(\frac 12+x,\frac 32-x\right)_n}\equiv \frac{1-2x}{1-2u}\left(1+\frac{u(1-u)}{3-2u}p^2B_{p-2}(x)\right)\pmod{p^3} \end{align}
となる. 特に, $x=\frac 14$とすると, $p$に関して場合分けして考えると,
\begin{align} \sum_{n=0}^{p-1}\frac{\left(\frac 12\right)_n^2}{n!^2}\equiv (-1)^{\frac{p-1}2}-\frac 18p^2B_{p-2}\left(\frac 14\right)\pmod{p^3} \end{align}
と得る. これはEuler数を用いて
\begin{align} \sum_{n=0}^{p-1}\frac{\left(\frac 12\right)_n^2}{n!^2}\equiv (-1)^{\frac{p-1}2}-p^2E_{p-3}\pmod{p^3} \end{align}
と書き換えることができ, これはZhi-Hong Sunによって示された結果の特別な場合である.

参考文献

[1]
Zhi-Hong Sun, Supercongruences involving Euler polynomials, Proc. Amer. Math. Soc., 2016, 3295–3308
投稿日:6日前
更新日:6日前
数学の力で現場を変える アルゴリズムエンジニア募集 - Mathlog served by OptHub

この記事を高評価した人

高評価したユーザはいません

この記事に送られたバッジ

バッジはありません。

投稿者

Wataru
Wataru
1216
89795
超幾何関数, 直交関数, 多重ゼータ値などに興味があります

コメント

他の人のコメント

コメントはありません。
読み込み中...
読み込み中