この記事は,面積分の学習記録を,メモとしてまとめたものです。
以下では,特に断りのない限り,$n \in \mathbb{N}$ とします。
(ここで,$\mathbb{N}$ は正の整数全体の集合。)
$S \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を空でない有界集合とします。
また,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
C^{k} (U)
:=
\left\{
\begin{array}{ll}
\left\{
\vphantom{\Bigl(\Bigr)}
\
f \, \boldsymbol{:} \, U \to \mathbb{R}
\ \ \middle\vert \ \
\textsf{$f$\ は\ 連続}
\
\right\}
&{\quad}
\left( \ k = 0 \ \right)
\\[5pt]
\left\{
\vphantom{\Bigl(\Bigr)}
\
f \, \boldsymbol{:} \, U \to \mathbb{R}
\ \ \middle\vert \ \
\textsf{$f$\ は\ $k$\ 回連続微分可能}
\
\right\}
&{\quad}
\left( \ k \in \mathbb{N} \cup \left\{ \infty \right\} \ \right)
\\[5pt]
\left\{
\vphantom{\Bigl(\Bigr)}
\
f \, \boldsymbol{:} \, U \to \mathbb{R}
\ \ \middle\vert \ \
\textsf{$f$\ は\ 解析関数}
\
\right\}
&{\quad}
\left( \ k = \omega \ \right) \, \boldsymbol{,}
\end{array}
\right.
\end{aligned}
\\[10pt]
&
\begin{aligned}
C^{k} \! \left( U \, \boldsymbol{;} \, \mathbb{R}^{m} \right)
:=
\left\{
\begin{array}{ll}
\left\{
\vphantom{\Bigl(\Bigr)}
\
\boldsymbol{v} \, \boldsymbol{:} \, U \to \mathbb{R}^{m}
\ \ \middle\vert \ \
\textsf{$\boldsymbol{v}$ は\ 連続}
\
\right\}
&{\quad}
\left( \ k = 0 \ \right)
\\[5pt]
\left\{
\vphantom{\Bigl(\Bigr)}
\
\boldsymbol{v} \, \boldsymbol{:} \, U \to \mathbb{R}^{m}
\ \ \middle\vert \ \
\textsf{$\boldsymbol{v}$\ は\ $k$\ 回連続微分可能}
\
\right\}
&{\quad}
\left( \ k \in \mathbb{N} \cup \left\{ \infty \right\} \ \right)
\\[5pt]
\left\{
\vphantom{\Bigl(\Bigr)}
\
\boldsymbol{v} \, \boldsymbol{:} \, U \to \mathbb{R}^{m}
\ \ \middle\vert \ \
\textsf{$\boldsymbol{v}$\ は\ 解析関数}
\
\right\}
&{\quad}
\left( \ k = \omega \ \right)
\\[5pt]
\end{array}
\right.
\end{aligned}
\\[10pt]
&
\begin{aligned}
\left(
\
d \in \mathbb{N} \, \boldsymbol{,}\ \
U \subset \mathbb{R}^{d} \, \boldsymbol{,}\ \
U \neq \emptyset \, \boldsymbol{,}\ \
m \in \mathbb{Z} \cap \left[ 2 ,\, \infty \right)
\
\right)
\end{aligned}
\end{align*}
とします。
${}$
$D \subset \mathbb{R}^{n}$ を空でない集合とし,$ f \, \boldsymbol{:} \, D \to \mathbb{R} $ を実数値関数とする。
このとき,集合 $
\displaystyle
G \left( D \, ; \, f \right) \subset D \times f(D)
$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
G \left( D \, ; \, f \right)
:=
\Bigl\{
\,
\left( x ,\, f (x) \right)
\ \, \Big{|} \, \
x \in D
\,
\Bigr\}
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。
${}$
$ \boldsymbol{e}_{1} ,\, \dots ,\, \boldsymbol{e}_{n} ,\, \boldsymbol{e}_{n+1} \in \mathbb{R}^{n+1} $ を,$\mathbb{R}^{n+1}$ の基本ベクトルとする。
$
\boldsymbol{a}_{1} ,\, \dots ,\, \boldsymbol{a}_{n} \in \mathbb{R}^{n+1}
$ とする。このとき,ベクトル $
\left(
\boldsymbol{a}_{1} \wedge \dots \wedge \boldsymbol{a}_{n}
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
\in
\mathbb{R}^{n+1}
$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\left(
\boldsymbol{a}_{1} \wedge \dots \wedge \boldsymbol{a}_{n}
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
:=
\sum_{k=1}^{n+1}
\biggl(
\det
\left[
\
\boldsymbol{e}_{k} \ \
\boldsymbol{a}_{1} \ \
\cdots \ \
\boldsymbol{a}_{n}
\
\right]
\biggr) \,
\boldsymbol{e}_{k}
=
\sum_{k=1}^{n+1}
\biggl|
\
\boldsymbol{e}_{k} \ \
\boldsymbol{a}_{1} \ \
\cdots \ \
\boldsymbol{a}_{n}
\
\biggr| \,
\boldsymbol{e}_{k}
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。
$ \boldsymbol{a}_{1} ,\, \dots ,\, \boldsymbol{a}_{n} \in \mathbb{R}^{n+1} $ を一次独立なベクトルとし,$ \left( \boldsymbol{a}_{1} \wedge \dots \wedge \boldsymbol{a}_{n} \right)^{\boldsymbol{\perp}} \neq \boldsymbol{0} $ を満たすとする。
このとき,各 $j \in \left\{ 1 ,\, \dots ,\, n \right\}$ に対して,$
\left(
\left(
\boldsymbol{a}_{1} \wedge \dots \wedge \boldsymbol{a}_{n}
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
\right)
\perp
\boldsymbol{a}_{j}
$ となる。
実際に,内積を考えると,各 $j \in \left\{ 1 ,\, \dots ,\, n \right\}$ に対して,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\left(
\left(
\boldsymbol{a}_{1} \wedge \dots \wedge \boldsymbol{a}_{n}
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
\right)
\boldsymbol{\cdot}
\boldsymbol{a}_{j}
&=
\sum_{k=1}^{n+1}
\biggl| \ \boldsymbol{e}_{k} \ \ \boldsymbol{a}_{1} \ \ \cdots \ \ \boldsymbol{a}_{n} \ \biggr| \,
\boldsymbol{e}_{k}
\boldsymbol{\cdot}
\boldsymbol{a}_{j}
\\[5pt]
&=
\sum_{k=1}^{n+1}
\biggl|
\ \left( \boldsymbol{e}_{k} \boldsymbol{\cdot} \boldsymbol{a}_{j} \right) \, \boldsymbol{e}_{k} \
\ \boldsymbol{a}_{1} \
\ \cdots \
\ \boldsymbol{a}_{n} \
\biggr|
\\[5pt]
&=
\biggl| \ \boldsymbol{a}_{j} \ \ \boldsymbol{a}_{1} \ \ \cdots \ \ \boldsymbol{a}_{n} \ \biggr|
=
0 \, \boldsymbol{.}
\end{aligned}
\end{align*}
$n = 1$ の場合は,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\boldsymbol{a}_{1}^{\boldsymbol{\perp}}
:=
\sum_{k=1}^{2}
\biggl(
\det \left[ \ \boldsymbol{e}_{k} \ \ \boldsymbol{a}_{1} \ \right]
\biggr) \,
\boldsymbol{e}_{k}
=
\sum_{k=1}^{2}
\biggl| \ \boldsymbol{e}_{k} \ \ \boldsymbol{a}_{1} \ \biggr| \,
\boldsymbol{e}_{k}
% =
% \begin{bmatrix}
% a_{2 ,\, 1} \\
% - a_{1 ,\, 1}
% \end{bmatrix}
\end{aligned}
\end{align*}
と表される。
${}$
$\displaystyle k \in \mathbb{N} \cup \left\{ 0 \right\} \cup \left\{ \infty \right\} \cup \left\{ \omega \right\} $ とする。
$S$ が有界な $C^{k}$ 級曲面 ($n=1$ の場合は $C^{k}$ 級曲線) であるということを,
\begin{align*} \qquad & \begin{aligned} & S \ \mathsf{上の任意の点における開近傍} \ \ B \subset \mathbb{R}^{n+1} \ \ \mathsf{に対して} \boldsymbol{,} \quad \Gamma := S \cap B \ \ \mathsf{と置くと} \boldsymbol{,} \\[7.5pt] & \exists \, D \subset \mathbb{R}^{n} \, \boldsymbol{,} \quad \exists \, \gamma \in C^{k} (D) \, \boldsymbol{,} \quad \exists \, \sigma \, \boldsymbol{:} \, \mathbb{R}^{n+1} \to \mathbb{R}^{n+1} \, \boldsymbol{:} \ \textsf{合同変換} \ \ \boldsymbol{;} \\[7.5pt] & \sigma ( \Gamma ) = G \left( D \, ; \, \gamma \right) \ \ \mathsf{が成り立つ} \end{aligned} \end{align*}
として定める。
$d \in \mathbb{N}$ とする。このとき,合同変換 $\displaystyle \sigma \, \boldsymbol{:} \, \mathbb{R}^{d} \to \mathbb{R}^{d}$ は,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\exists \, R \in \mathbb{R}^{d \times d} \, \boldsymbol{,} \quad
\exists \, b \in \mathbb{R}^{d} \ \ \boldsymbol{;} \quad
\forall \, x \in \mathbb{R}^{d} \, \boldsymbol{,} \, \qquad
\Biggl[
\ \
\sigma (x) = R x + b
\quad \textsf{かつ} \quad
R^{\mathsf{T}} R = E_{d}
\ \ \
\Biggr]
\end{aligned}
\end{align*}
として定義される。(ここで,$R^{\mathsf{T}}$ は $R$ の転置行列であり,$E_{d} \in \mathbb{R}^{d \times d}$ は単位行列である。)
${}$
なお,曲面が媒介変数表示されるような場合,$S$ の $C^{k}$ 性は以下のようになる:
$S$ が有界な $C^{k}$ 級曲面 ($n=1$ の場合は $C^{k}$ 級曲線) であるということを,
\begin{align*} \qquad & \begin{aligned} & S \ \mathsf{上の任意の点における開近傍} \ \ B \subset \mathbb{R}^{n+1} \ \ \mathsf{に対して} \boldsymbol{,} \quad \Gamma := S \cap B \ \ \mathsf{と置くと} \boldsymbol{,} \\[7.5pt] & \exists \, D \subset \mathbb{R}^{n} \, \boldsymbol{,} \quad \exists \, \gamma_{1} ,\, \dots ,\, \gamma_{n} ,\, \gamma_{n+1} \in C^{k} (D) \ \boldsymbol{;} \\[10pt] & \quad \left\{ \begin{aligned} & \mathsf{ベクトル値関数} \ \ \ \begin{aligned} \boldsymbol{r} \, \boldsymbol{:} \, D \ni t \longmapsto \boldsymbol{r} ( t ) := \begin{bmatrix} \gamma_{1} (t) \\ \vdots \\ \gamma_{n} (t) \\ \gamma_{n+1} (t) \end{bmatrix} \in \Gamma \end{aligned} \ \ \ \mathsf{が\ 同相写像} % \, \boldsymbol{,} \\[7.5pt] % \Gamma % = % G \left( \gamma_{1} ,\, \dots ,\, \gamma_{n} ,\, \gamma_{n+1} \right) % \quad % \mathsf{かつ} % \quad & \left( \dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t) \wedge \dots \wedge \dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t) \right)^{\boldsymbol{\perp}} \neq \boldsymbol{0} \qquad \left( \ \forall \, t = \left( t_{1} ,\, \dots ,\, t_{n} \right) \in D \ \right) \end{aligned} \right. \\[10pt] & \mathsf{が成り立つ} \end{aligned} \end{align*}
として定める。
${}$
$S \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を有界な $C^{1}$ 級曲面とし,ある $D \subset \mathbb{R}^{n}$ および $f \in C^{1} (D)$ により,$S = G \left( D \, ; \, f \right)$ と表されているとする。
また,$e_{1} ,\, \dots ,\, e_{n} \in \mathbb{R}^{n}$ を,$\mathbb{R}^{n}$ の基本ベクトルとする。
$ x^{0} := \left( x_{1}^{0} ,\, \dots ,\, x_{n}^{0} \right) \in D \, \boldsymbol{,} \ \ \ \boldsymbol{p}_{0} := \left( x^{0} ,\, x_{n+1}^{0} \right) \in S $ とする。
このとき,$\boldsymbol{p}_{0}$ における $S$ 上の 接平面 $
\mathrm{T}_{\boldsymbol{p}_{0}} (S)
$ を,
\begin{align}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\mathrm{T}_{\boldsymbol{p}_{0}} (S)
:=
\left\{
\
\boldsymbol{p}_{0} + \sum_{j=1}^{n} \left( x_{j} - x_{j}^{0} \right)
\begin{bmatrix}
e_{j} \\[5pt]
\dfrac{\partial f}{\partial x_{j}} ( x^{0} )
\end{bmatrix}
\ \ \ \middle\vert \ \ \
x = \left( x_{1} ,\, \dots ,\, x_{n} \right) \in \mathbb{R}^{n}
\
\right\}
\end{aligned}
\end{align}
と定める。
$\boldsymbol{p}_{0} \in S$ とし,$ \boldsymbol{\nu} \, \boldsymbol{:} \ S \to \mathbb{R}^{n+1} $ をベクトル値関数とする。
$\displaystyle
d \in \mathbb{N}
\, \boldsymbol{,} \ \
m \in \mathbb{Z} \cap \left[ 2 ,\, \infty \right)
\, \boldsymbol{,} \ \
V \subset \mathbb{R}^{d}
\, \boldsymbol{,} \ \
W \subset \mathbb{R}^{m}
$ とし,$V \neq \emptyset \, \boldsymbol{,} \ \ W \neq \emptyset$ とする。
このとき,ベクトル値関数 $
\displaystyle
\boldsymbol{v} \, \boldsymbol{:} \ V \to W
$ を,$V$ 上の ベクトル場 と呼ぶ。
${}$
$S \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を有界な $C^{1}$ 級曲面とし,$\boldsymbol{p}_{0} \in S$ とする。
また,$B \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を $\boldsymbol{p}_{0}$ における開近傍とする。
このとき,$\Gamma := S \cap B$ と置くと,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\exists \, D \subset \mathbb{R}^{n} \, \boldsymbol{,}
\quad
\exists \, \gamma \in C^{1} ( D ) \, \boldsymbol{,}
\quad
\exists \, \sigma \, \boldsymbol{:} \
\mathbb{R}^{n+1} \to \mathbb{R}^{n+1}
\, \boldsymbol{:} \, \textsf{合同変換} \ \boldsymbol{;}
\\[7.5pt]
&
\left[
\vphantom{\dfrac{0}{0}}
\
\sigma ( \Gamma ) = G \left( D \, ; \, \gamma \right)
\ \quad \textsf{かつ} \ \quad
\boldsymbol{p}_{0} \in \Gamma
\
\right]
\end{aligned}
\end{align*}
と表される。
さらに,$e_{1} ,\, \dots ,\, e_{n} \in \mathbb{R}^{n}$ を,$\mathbb{R}^{n}$ の基本ベクトルとする。
$ x^{0} := \left( x_{1}^{0} ,\, \dots ,\, x_{n}^{0} \right) \in D \, \boldsymbol{,} \ \ \ \tilde{ \boldsymbol{p} }_{0} := \sigma \left( \boldsymbol{p}_{0} \right) := \left( x^{0} \boldsymbol{,} \, x_{n+1}^{0} \right) \, \boldsymbol{,} \ \ \ \tilde{ \Gamma } := \sigma \left( \Gamma \right) $ とする。
このとき,$\tilde{ \boldsymbol{p} }_{0}$ における $\tilde{ \Gamma }$ 上の 接平面 $
\mathrm{T}_{ \tilde{ \boldsymbol{p} }_{0} } ( \tilde{ \Gamma } )
$ を,
\begin{align}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\mathrm{T}_{ \tilde{ \boldsymbol{p} }_{0} } ( \tilde{ \Gamma } )
:=
\left\{
\
\tilde{ \boldsymbol{p} }_{0}
+
\sum_{j=1}^{n} \left( x_{j} - x_{j}^{0} \right)
\begin{bmatrix}
e_{j} \\[5pt]
\dfrac{\partial \gamma}{\partial x_{j}} ( x^{0} )
\end{bmatrix}
\ \ \middle\vert \ \
x = \left( x_{1} ,\, \dots ,\, x_{n} \right) \in \mathbb{R}^{n}
\
\right\}
\end{aligned}
\end{align}
と定める。
$ \tilde{ \boldsymbol{p} }_{0} := \sigma \left( \boldsymbol{p}_{0} \right) \, \boldsymbol{,} \ \ \ \tilde{ \Gamma } := \sigma \left( \Gamma \right) $ とし,$ \tilde{ \boldsymbol{\nu} } \, \boldsymbol{:} \ \tilde{ \Gamma } \to \mathbb{R}^{n+1} $ をベクトル場とする。
${}$
$S \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を有界な $C^{1}$ 級曲面とし,ある $D \subset \mathbb{R}^{n}$ および $f \in C^{1} (D)$ により,$S = G \left( D \, ; \, f \right)$ と表されているとする。
$\varphi \in C^{0} ( S )$ とし,関数 $\boldsymbol{r} \, \boldsymbol{:} \ D \to S$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\boldsymbol{r} ( t )
:=
% \Bigl( t ,\, f (t) \Bigr)
% =
\begin{bmatrix}
t \\
f (t)
\end{bmatrix}
% \in
% S
\qquad
\left(
\
\forall \,
t
% =
% \left( t_{1} ,\, \dots ,\, t_{n} \right)
=
\begin{bmatrix}
t_{1} \\
\vdots \\
t_{n}
\end{bmatrix}
\in
D
\
\right)
\end{aligned}
\end{align*}
とする。
このとき,$S$ 上における $\varphi$ の 面積分 $\displaystyle \int_{S} \varphi \, dS$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\int_{S} \varphi \, dS
=
\int_{S} \varphi ( \boldsymbol{r} ) \, dS ( \boldsymbol{r} )
:=
{\large\int}_{D}
\
\varphi ( \boldsymbol{r} ( t ) )
\cdot
\left|
\left(
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
\wedge \dots \wedge
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
\right|
\, dt
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。
$e_{1} ,\, \dots ,\, e_{n} \in \mathbb{R}^{n}$ を $\mathbb{R}^{n}$ の基本ベクトルとし,$\boldsymbol{e}_{1} ,\, \dots ,\, \boldsymbol{e}_{n} ,\, \boldsymbol{e}_{n+1} \in \mathbb{R}^{n+1}$ を $\mathbb{R}^{n+1}$ の基本ベクトルとする。
また,$E_{n} \in \mathbb{R}^{n \times n}$ を単位行列とする。
${}$
$t := \left( t_{1} ,\, \dots ,\, t_{n} \right) \, \boldsymbol{,} \ \ \ \boldsymbol{r} ( t ) := \Bigl( t ,\, f (t) \Bigr) \, \boldsymbol{,} \ \ \ f \in C^{1} (D)$ より,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{j}} ( t )
=
\begin{bmatrix}
e_{j} \\[5pt]
\dfrac{\partial f}{\partial t_{j}} ( t )
\end{bmatrix}
\qquad
\left( \ \forall \, j \in \left\{ 1 ,\, \dots ,\, n \right\} \ \right)
\end{aligned}
\end{align*}
であるので,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\left(
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
\wedge \dots \wedge
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
&=
\sum_{k=1}^{n}
\left|
\
\boldsymbol{e}_{k} \ \
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
\ \ \cdots \ \
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
\
\right|
\,
\boldsymbol{e}_{k}
+
\left|
\
\boldsymbol{e}_{n+1} \ \
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
\ \ \cdots \ \
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
\
\right|
\,
\boldsymbol{e}_{n+1}
\\[10pt]
&=
\sum_{k=1}^{n}
\begin{vmatrix}
e_{k} & E_{n} \\[2.5pt]
0 & \nabla f (t)^{\mathsf{T}}
\end{vmatrix}
\,
\boldsymbol{e}_{k}
+
\begin{vmatrix}
\boldsymbol{0} & E_{n} \\[2.5pt]
1 & \nabla f (t)^{\mathsf{T}}
\end{vmatrix}
\,
\boldsymbol{e}_{n+1}
\\[10pt]
&=
\left( -1 \right)^{n}
\begin{bmatrix}
- \nabla f (t)
\\[2.5pt]
0
\end{bmatrix}
+
\left( -1 \right)^{n}
\begin{bmatrix}
\boldsymbol{0}
\\[2.5pt]
1
\end{bmatrix}
\\[10pt]
&=
\left( -1 \right)^{n}
\begin{bmatrix}
- \nabla f (t) \\[2.5pt]
1
\end{bmatrix}
\ \boldsymbol{.}
\end{aligned}
\end{align*}
ゆえに,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\left|
\left(
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
\wedge \dots \wedge
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
\right|
&=
\sqrt{ \left| \nabla f (t) \right|^{2} + 1 }
\end{aligned}
\end{align*}
となるので,面積分は,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\int_{S} \varphi \, dS
=
\int_{D}
\varphi ( \boldsymbol{r} ( t ) )
\cdot
\sqrt{ \left| \nabla f (t) \right|^{2} + 1 }
\ dt
\end{aligned}
% \tag*{[S1]}
\end{align*}
と表されることが分かる。
${}$
例外的に,$n=0$ の場合の面積分は,$a \boldsymbol{,} \, b \in \mathbb{R}$ として,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
S := \left\{ a \boldsymbol{,} \, b \right\}
\qquad \textsf{かつ} \qquad
\int_{S} \varphi \, dS
% =
% \int_{\left\{ a \boldsymbol{,} \, b \right\}} \varphi \, dS
:=
\left\{
\begin{array}{cl}
\varphi ( a ) + \varphi ( b )
&{\quad}
\left( \, a \neq b \, \right)
\\[5pt]
0
&{\quad}
\left( \, a = b \, \right)
\end{array}
\right.
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。
${}$
面積分 $\displaystyle \int_{S} 1 \, dS$ は,$n \geq 2$ ならば曲面 $S$ の曲面積を表し,$n=1$ ならば曲線 $S$ の長さを表す。
${}$
$n \geq 2$のとき,$dS$ を 面積要素 (または 面素) と呼び,
\begin{align*}
\qquad
&
dS ( \boldsymbol{r} ( t ) )
:=
\left|
\left(
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
\wedge \dots \wedge
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
\right|
\, dt
\end{align*}
により定める。
${}$
$S \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を有界な $C^{1}$ 級曲面とし,ある $D \subset \mathbb{R}^{n}$ および $f \in C^{1} (D)$ により,$S = G \left( D \, ; \, f \right)$ と表されているとする。
また,集合 $H ( f ) \boldsymbol{,} \ L ( f ) \subset D \times \mathbb{R}$ をそれぞれ,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
H ( f )
:=
\biggl\{
\left( x ,\, z \right) \in D \times \mathbb{R}
\ \bigg{|} \
z > f (x)
\biggr\} \ \boldsymbol{,}
\qquad
L ( f )
:=
\biggl\{
\left( x ,\, z \right) \in D \times \mathbb{R}
\ \bigg{|} \
z < f (x)
\biggr\}
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。
$\boldsymbol{p}_{0} \in S$ とし,$ \boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right) \in \mathbb{R}^{n+1} $ を $\boldsymbol{p}_{0}$ における $S$ の単位法ベクトルとする。
このとき,
$\boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)$ が $S$ に対して 上向き であるということを,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
% \nu_{n+1} \geq 0
% \qquad \textsf{かつ} \qquad
% \biggl[
% \
\exists \, r > 0 \ \boldsymbol{;} \quad
\forall \, \varepsilon \in \left( 0 ,\, r \right) \, \boldsymbol{,} \qquad
\boldsymbol{p}_{0}
+
\varepsilon \boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)
\in
H ( f )
% \cap B ( \boldsymbol{p}_{0} ,\, r )
% \
% \biggr]
\end{aligned}
\end{align*}
を満たすこととして定める;
$\\[5pt]$
$\boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)$ が $S$ に対して 下向き であるということを,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
% \nu_{n+1} \leq 0
% \qquad \textsf{かつ} \qquad
% \biggl[
% \
\exists \, r > 0 \ \boldsymbol{;} \quad
\forall \, \varepsilon \in \left( 0 ,\, r \right) \, \boldsymbol{,} \qquad
\boldsymbol{p}_{0}
+
\varepsilon \boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)
\in
L ( f )
% \cap B ( \boldsymbol{p}_{0} ,\, r )
% \
% \biggr]
\end{aligned}
\end{align*}
を満たすこととして定める。
$e_{1} ,\, \dots ,\, e_{n} \in \mathbb{R}^{n}$ を $\mathbb{R}^{n}$ の基本ベクトルとする。
$
x^{0} := \left( x_{1}^{0} ,\, \dots ,\, x_{n}^{0} \right) \in D
\, \boldsymbol{,} \ \ \
\boldsymbol{p}_{0} := \left( x^{0} ,\, x_{n+1}^{0} \right) \in S
$ とし,$
\boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)
=
\left( \nu ,\, \nu_{n+1} \right)
\in
\mathbb{R}^{n} \times \mathbb{R}
$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)
:=
\dfrac{1}{\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 }}
\begin{bmatrix}
- \nabla f ( x^{0} ) \\[2.5pt]
1
\end{bmatrix}
% \qquad
% \left( \, \forall \, t \in D \, \right)
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。このとき,$\boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)$ は上向きの単位法ベクトルである。
実際に,
まず $\left| \boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right) \right| = 1$ である;
次に,各 $j \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, n \, \right\}$ に対して,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)
\boldsymbol{\cdot}
\begin{bmatrix}
e_{j} \\[5pt]
\dfrac{\partial f}{\partial x_{j}} ( x^{0} )
\end{bmatrix}
=
\dfrac{1}{\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 }}
\left\{
- \dfrac{\partial f}{\partial x_{j}} ( x^{0} )
+
\dfrac{\partial f}{\partial x_{j}} ( x^{0} )
\right\}
=
0
\end{aligned}
\end{align*}
となるので $
\boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)
\perp
\mathrm{T}_{\boldsymbol{p}_{0}} (S)
$ である;
最後に,任意の十分小さい $\varepsilon > 0$ に対して,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\left( x_{n+1}^{0} + \varepsilon \nu_{n+1} \right)
-
f ( x^{0} + \varepsilon \nu )
&=
f ( x^{0} ) + \dfrac{\varepsilon}{\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 }}
-
f ( x^{0} + \varepsilon \nu )
\\[5pt]
&=
\left\{ f ( x^{0} ) - f ( x^{0} + \varepsilon \nu ) \right\}
+
\dfrac{\varepsilon}{\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 }}
\\[5pt]
&>
\left\{
- \nabla f ( x^{0} ) \boldsymbol{\cdot} \left( \varepsilon \nu \right)
-
\varepsilon \cdot 1
\right\}
+
\dfrac{\varepsilon}{\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 }}
\\[5pt]
&=
- \nabla f ( x^{0} )
\boldsymbol{\cdot}
\left\{
\varepsilon
\cdot
\dfrac{
- \nabla f ( x^{0} )
}{
\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 }
}
\right\}
+
\dfrac{\varepsilon}{\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 }}
-
\varepsilon
\\[10pt]
&=
\varepsilon
\cdot
\dfrac{
\nabla f ( x^{0} ) \boldsymbol{\cdot} \nabla f ( x^{0} )
}{
\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 }
}
+
\dfrac{\varepsilon}{\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 }}
-
\varepsilon
\\[10pt]
&=
\varepsilon
\cdot
\dfrac{\left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1}{\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 }}
-
\varepsilon
\\[10pt]
&=
\varepsilon
\cdot
\left\{
\sqrt{ \left| \nabla f ( x^{0} ) \right|^{2} + 1 } - 1
\right\}
\\[5pt]
&\geq
0
\end{aligned}
\end{align*}
となるので $
\boldsymbol{p}_{0}
+
\varepsilon \boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)
\in
H ( f )
$ である。
${}$
$S \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を有界な $C^{1}$ 級曲面とし,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
% &
% S \ \mathsf{上の任意の点における開近傍} \ \
% B \subset \mathbb{R}^{n+1} \ \ \mathsf{に対して} \boldsymbol{,} \quad
% \Gamma := S \cap B \ \ \mathsf{と置くと} \boldsymbol{,}
% \\[7.5pt]
&
\exists \, D \subset \mathbb{R}^{n} \, \boldsymbol{,} \quad
\exists \,
\gamma_{1} ,\, \dots ,\, \gamma_{n} ,\, \gamma_{n+1}
\in
C^{1} (D)
\ \boldsymbol{;}
\\[10pt]
&
\quad
\left\{
\begin{aligned}
&
% \mathsf{ベクトル値関数}
% \ \ \
\begin{aligned}
\boldsymbol{r}
\, \boldsymbol{:} \,
D
\ni
t
\longmapsto
\boldsymbol{r} ( t )
:=
\begin{bmatrix}
\gamma_{1} (t) \\
\vdots \\
\gamma_{n} (t) \\
\gamma_{n+1} (t)
\end{bmatrix}
\in
S
\end{aligned}
\ \ \
\mathsf{が\ 同相写像}
% \, \boldsymbol{,}
\\[7.5pt]
% \Gamma
% =
% G \left( \gamma_{1} ,\, \dots ,\, \gamma_{n} ,\, \gamma_{n+1} \right)
% \quad
% \mathsf{かつ}
% \quad
&
\left(
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
\wedge \dots \wedge
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
\neq
\boldsymbol{0}
\qquad
\left( \ \forall \, t = \left( t_{1} ,\, \dots ,\, t_{n} \right) \in D \ \right)
\end{aligned}
\right.
% \\[10pt]
% &
% \mathsf{が成り立つ}
\end{aligned}
\end{align*}
が成り立つとする。
また,$\varpi_{n+1}$ を $n+1$ 次元単位球体の体積とし,
関数 $
\deg \left( S ,\, \boldsymbol{\cdot} \ \right)
\, \boldsymbol{:} \
\mathbb{R}^{n+1} \setminus S \to \mathbb{R}
$ を,任意の $\boldsymbol{a} \in \mathbb{R}^{n+1} \setminus S$ に対して,
\begin{align}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\deg \left( S ,\, \boldsymbol{a} \right)
:=
\dfrac{1}{ \left( n+1 \right) \varpi_{n+1} }
\
{\large\int}_{D}
\
\dfrac{
\boldsymbol{r} (t) - \boldsymbol{a}
}{
\left| \boldsymbol{r} (t) - \boldsymbol{a} \right|^{n+1}
}
\boldsymbol{\cdot}
\left\{
\left( -1 \right)^{n+1}
\left(
\dfrac{ \partial \boldsymbol{r} }{ \partial t_{1} } (t)
\wedge \cdots \wedge
\dfrac{ \partial \boldsymbol{r} }{ \partial t_{n} } (t)
\right)^{ \boldsymbol{\perp} }
\right\}
\, dt
% \qquad
% \left(
% \
% \forall \, \boldsymbol{r}_{0} \in \mathbb{R}^{n+1} \setminus S
% \
% \right)
\end{aligned}
\end{align}
と定める。
$\mathbb{R}^{n+1} \setminus S$ 内の部分集合 $
\operatorname{Int} \left( S \right)
\boldsymbol{,} \, \
\operatorname{Ext} \left( S \right)
$ をそれぞれ,
\begin{align}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\operatorname{Int} \left( S \right)
:=
\left\{
\vphantom{\dfrac{0}{0}}
\
\boldsymbol{a} \in \mathbb{R}^{n+1} \setminus S
\ \ \middle\vert \ \
\deg \left( S ,\, \boldsymbol{a} \right)
\in
\mathbb{Z} \setminus \left\{ 0 \right\}
% \begin{aligned}
% &
% \forall \,
% \left( \boldsymbol{a}_{j} \right)_{j=1}^{\infty}
% \in
% \left( \mathbb{R}^{n+1} \setminus S \right)^{\mathbb{N}}
% \, \boldsymbol{,}
% \\[5pt]
% &
% \left[
% \
% \Lambda \left( \boldsymbol{r} \right) \cap S = \emptyset
% \ \ \Longrightarrow \ \
% \lim_{j \to \infty}
% \operatorname{dist} \left( \boldsymbol{a}_{j} \, \boldsymbol{,} \, S \right)
% <
% + \infty
% \
% \right]
% \end{aligned}
\
\right\}
\ \boldsymbol{,}
\\[10pt]
&
\operatorname{Ext} \left( S \right)
:=
\left\{
\vphantom{\dfrac{0}{0}}
\
\boldsymbol{a} \in \mathbb{R}^{n+1} \setminus S
\ \ \middle\vert \ \
\deg \left( S ,\, \boldsymbol{a} \right) = 0
% \begin{aligned}
% &
% \exists \,
% \left( \boldsymbol{a}_{j} \right)_{j=1}^{\infty}
% \in
% \left( \mathbb{R}^{n+1} \setminus S \right)^{\mathbb{N}}
% \ \boldsymbol{;}
% \\[5pt]
% &
% \left[
% \vphantom{\dfrac{0}{0}}
% \
% \Lambda \left( \boldsymbol{r} \right) \cap S = \emptyset
% \quad \textsf{かつ} \quad
% \lim_{j \to \infty}
% \operatorname{dist} \left( \boldsymbol{a}_{j} \, \boldsymbol{,} \, S \right)
% =
% + \infty
% \
% \right]
% \end{aligned}
\
\right\}
\end{aligned}
\end{align}
と定める。このとき,
$ \operatorname{Int} \left( S \right) \neq \emptyset $ のとき,$n \geq 2$ ならば $S$ を 閉曲面 と呼び,$ n = 1 $ ならば $S$ を 閉曲線 と呼ぶ;
$S$ が閉曲面のとき,$ \operatorname{Int} \left( S \right) $ を $S$ の 内部 と呼び,$ \operatorname{Ext} \left( S \right) $ を $S$ の 外部 と呼ぶ。
$n \geq 2$ のとき,$n$ 次元単位球面 $ \displaystyle \mathbb{S}^{n} := \left\{ \, x \in \mathbb{R}^{n+1} \ \middle\vert \ \left| x \right| = 1 \, \right\} $ と同相な曲面を 単純閉曲面 と言う。
単位円周 $ \displaystyle \mathbb{S}^{1} := \left\{ \, x \in \mathbb{R}^{2} \ \middle\vert \ \left| x \right| = 1 \, \right\} $ と同相な曲線を 単純閉曲線 と言う。
$S$ を単純閉曲面,$t_{0} \in D$ とし,
\begin{align}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\boldsymbol{r}_{0}
:=
\boldsymbol{r} (t_{0}) \, \boldsymbol{,}
\qquad
\boldsymbol{\nu}_{0}
:=
\left( -1 \right)^{n+1}
\frac{
\left(
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t_{0})
\wedge \dots \wedge
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t_{0})
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
}{
\left|
\left(
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t_{0})
\wedge \dots \wedge
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t_{0})
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
\right|
}
\end{aligned}
\end{align}
とする。このとき,
\begin{align}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\exists \, \delta > 0 \ \boldsymbol{;}
\quad
\forall \, \varepsilon \in \left( 0 ,\, \delta \right) \, \boldsymbol{,}
\qquad
\left\{
\begin{array}{l}
\boldsymbol{r}_{0}
-
\varepsilon \boldsymbol{\nu}_{0}
\in
\operatorname{Int} \left( S \right)
\\[2.5pt]
\boldsymbol{r}_{0}
+
\varepsilon \boldsymbol{\nu}_{0}
\in
\operatorname{Ext} \left( S \right)
\end{array}
\right.
\end{aligned}
\end{align}
となる。
$S$ を単純閉曲面,$\boldsymbol{a} \in \mathbb{R}^{n+1} \setminus S$ とし,
\begin{align}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\boldsymbol{E}_{\boldsymbol{a}} (\boldsymbol{r})
:=
\dfrac{1}{ \left( n+1 \right) \varpi_{n+1} }
\dfrac{
\boldsymbol{r} - \boldsymbol{a}
}{
\left| \boldsymbol{r} - \boldsymbol{a} \right|^{n+1}
}
\qquad
\left( \, \forall \, \boldsymbol{r} \in S \, \right)
\, \boldsymbol{,}
\\[10pt]
&
\boldsymbol{\nu}
\ \boldsymbol{:} \ \
S
\longrightarrow
\left\{
\
\left( -1 \right)^{n+1}
\frac{
\left(
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
\wedge \dots \wedge
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
}{
\left|
\left(
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
\wedge \dots \wedge
\dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
\right)^{\boldsymbol{\perp}}
\right|
}
\ \ \ \middle \vert \ \ \
t = \left( t_{1} ,\, \dots ,\, t_{n} \right) \in D
\
\right\}
\end{aligned}
\end{align}
とする。このとき,
\begin{align}
\qquad
&
\begin{aligned}
\deg \left( S ,\, \boldsymbol{a} \right)
&=
\int_{D}
\boldsymbol{E}_{\boldsymbol{a}} (\boldsymbol{r} (t))
\boldsymbol{\cdot}
\boldsymbol{\nu} (\boldsymbol{r} (t))
\, dS (\boldsymbol{r} (t))
\\[5pt]
&=
\int_{S}
\boldsymbol{E}_{\boldsymbol{a}} (\boldsymbol{r})
\boldsymbol{\cdot}
\boldsymbol{\nu} (\boldsymbol{r})
\, dS (\boldsymbol{r})
\end{aligned}
\end{align}
と表される。
${}$
$S \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を有界な $C^{1}$ 級閉曲面とする。
また,開球 $
B \left( \boldsymbol{x}_{0} ,\, r \right) \subset \mathbb{R}^{n+1}
\ \ \
\left(
\,
\boldsymbol{x}_{0} \in \mathbb{R}^{n+1} \, \boldsymbol{,} \ \ r > 0
\,
\right)
$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
B \left( \boldsymbol{x}_{0} ,\, r \right)
:=
\left\{
\vphantom{\dfrac{0}{0}}
\
\boldsymbol{x} \in \mathbb{R}^{n+1}
\ \ \middle\vert \ \
\left| \boldsymbol{x} - \boldsymbol{x}_{0} \right| < r
\
\right\}
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。
$\boldsymbol{p}_{0} \in S$ とし,$ \boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right) \in \mathbb{R}^{n+1}$ を $\boldsymbol{p}_{0} $ における $S$ の単位法ベクトルとする。
このとき,
$\boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)$ が $S$ に対して 外向き であるということを,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\exists \, r > 0 \ \boldsymbol{;} \quad
\forall \, \varepsilon \in \left( 0 ,\, r \right) \, \boldsymbol{,} \qquad
\boldsymbol{p}_{0}
+
\varepsilon \boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)
\in
% B \left( \boldsymbol{p}_{0} ,\, r \right)
% \cap
\operatorname{Ext} \left( S \right)
\end{aligned}
\end{align*}
を満たすこととして定める;
${}$
$\boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)$ が $S$ に対して 内向き であるということを,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\exists \, r > 0 \ \boldsymbol{;} \quad
\forall \, \varepsilon \in \left( 0 ,\, r \right) \, \boldsymbol{,} \qquad
\boldsymbol{p}_{0}
+
\varepsilon \boldsymbol{\nu} \left( \boldsymbol{p}_{0} \right)
\in
% B \left( \boldsymbol{p}_{0} ,\, r \right)
% \cap
\operatorname{Int} \left( S \right)
\end{aligned}
\end{align*}
を満たすこととして定める。
${}$
$S \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を有界な $C^{1}$ 級曲面とする。
ある $m \in \mathbb{N}$ を取る。
$S$ 上の $m$ 個のある点における開近傍 $B_{1} ,\, \dots ,\, B_{m} \subset \mathbb{R}^{n+1}$ をそれぞれ選び,
$S_{1} := S \cap B_{1} \, , \ \ \dots , \ \ S_{m} := S \cap B_{m}$ と置くと,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\forall \, i \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} \, \boldsymbol{,}
\quad
\exists \, D_{i} \subset \mathbb{R}^{n} \, \boldsymbol{,}
\quad
\exists \, \gamma_{i} \in C^{1} ( D_{i} ) \, \boldsymbol{,}
\quad
\exists \, \sigma_{i} \, \boldsymbol{:} \,
\mathbb{R}^{n+1} \to \mathbb{R}^{n+1}
\, \boldsymbol{:} \, \textsf{合同変換} \ \boldsymbol{;}
\\[7.5pt]
&
\left[
\
\sigma_{i} ( S_{i} ) = G \left( D_{i} \, ; \, \gamma_{i} \right)
\qquad \textsf{かつ} \qquad
\bigcup_{i=1}^{m} S_{i} = S
\
\right]
\end{aligned}
\end{align*}
と表される。
${}$
$
\displaystyle
\varphi \in C^{0} (S) \, \boldsymbol{,} \ \
\varSigma := \bigcup \limits_{i=1}^{m} \sigma_{i} ( S_{i} )
$ とする。
このとき,関数 $
\displaystyle
\tilde{\varphi} \, \boldsymbol{:} \, \mathbb{R}^{n+1} \to \mathbb{R}
$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\tilde{\varphi} ( \boldsymbol{ r } )
:=
\left\{
\begin{array}{cl}
\varphi ( \sigma_{1}^{-1} ( \boldsymbol{ r } ) )
&{\quad}
\left( \, \boldsymbol{ r } \in \sigma_{ 1 } ( S_{ 1 } ) \, \right)
\\[5pt]
\varphi ( \sigma_{2}^{-1} ( \boldsymbol{ r } ) )
&{\quad}
\left( \, \boldsymbol{ r } \in \sigma_{ 2 } ( S_{ 2 } ) \, \right)
\\[5pt]
\vdots
&{\quad}
{\qquad \ \ \ } \vdots
\\[5pt]
\varphi ( \sigma_{m}^{-1} ( \boldsymbol{ r } ) )
&{\quad}
\left( \, \boldsymbol{ r } \in \sigma_{ m } ( S_{ m } ) \, \right)
\\[5pt]
0
&{\quad}
\left( \, \boldsymbol{ r } \in \mathbb{R}^{n+1} \setminus \varSigma \, \right)
\\[5pt]
\end{array}
\right.
\end{aligned}
\hspace{30pt}
\left( \ \forall \, \boldsymbol{ r } \in \mathbb{R}^{n+1} \ \right)
\end{align*}
と定める。
${}$
[1 の分割] $
\ \
$ある有限な関数列 $
\displaystyle
\left( \rho_{i} \right)_{i=1}^{m}
\in
C^{\infty} ( \mathbb{R}^{n+1} )^{ \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} }
$ で,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\left\{
\begin{array}{l}
\rho_{i} \left( \mathbb{R}^{n+1} \right) \subset \left[ 0 ,\, 1 \right]
\\[5pt]
\operatorname{supp} \left( \rho_{i} \right)
% \cap
% \sigma_{i} \left( S \right)
\subset
\sigma_{i} ( S_{i} )
\end{array}
\right.
\quad
\left( \, \forall \, i \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} \, \right)
\qquad \textsf{かつ} \qquad
\sum_{i=1}^{m} \rho_{i} ( \boldsymbol{r} ) = 1
\quad
\left( \, \forall \, \boldsymbol{r} \in \mathbb{R}^{n+1} \, \right)
\end{aligned}
\end{align*}
を満たすものをとる。
$\\[0pt]$
(ここで,$
d \in \mathbb{N}
\boldsymbol{,} \ \
U \subset \mathbb{R}^{d}
\boldsymbol{,} \ \
\psi \, \boldsymbol{:} \ U \to \mathbb{R}
$ としたとき,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\operatorname{supp} \left( \psi \right)
=
\operatorname{supp}_{ U } \left( \psi \right)
:=
U \cap \operatorname{Cl}_{ \mathbb{R}^{d} }
\left(
\left\{
\vphantom{\dfrac{}{}}
\
x \in U \ \middle\vert \ \psi (x) \neq 0
\
\right\}
\right)
=
\operatorname{Cl}_{ U }
\left(
\vphantom{\dfrac{}{}}
U \setminus \psi^{-1} \left( \left\{ 0 \right\} \right)
\right)
\end{aligned}
\end{align*}
である。)
${}$
各 $i \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\}$ に対して,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\boldsymbol{r}_{i} ( t )
:=
% \Bigl( t ,\, \gamma_{i} (t) \Bigr)
% =
\begin{bmatrix}
t \\[]
\gamma_{i} (t)
\end{bmatrix}
\in
\sigma_{i} ( S_{i} )
\qquad
\left( \, \forall \, t \in D_{i} \, \right)
\end{aligned}
\end{align*}
とする。
${}$
$S$ 上における $\varphi$ の 面積分 $\displaystyle \int_{S} \varphi \, dS$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\int_{S} \varphi \, dS
&:=
\sum_{i=1}^{m}
\int_{ \sigma_{i} \left( S_{i} \right) }
\rho_{i} ( \boldsymbol{r} ) \cdot \tilde{\varphi} ( \boldsymbol{r} )
\, dS ( \boldsymbol{r} )
\\[5pt]
&\hphantom{:}=
% \left\{
% \begin{array}{ll}
% \displaystyle
\sum_{i=1}^{m}
\int_{ D_{i} }
\rho_{i} ( \boldsymbol{r}_{i} ( t ) )
\cdot
\tilde{\varphi} \left( \boldsymbol{r}_{i} ( t ) \right)
\cdot
\sqrt{ \left| \nabla \gamma_{i} ( t ) \right|^{2} + 1 }
\ dt
% &{\quad}
% \left( \ n \geq 1 \ \right)
% \\[5pt]
% \displaystyle
% \sum_{i=1}^{m}
% \int_{ D_{i} }
% \rho_{i} ( \boldsymbol{r}_{i} ( t ) )
% \cdot
% \tilde{\varphi} \left( \boldsymbol{r}_{i} ( t ) \right)
% \cdot
% \sqrt{ \left\{ \dfrac{d \gamma_{i}}{dt} (t) \right\}^{2} + 1 }
% \ dt
% &{\quad}
% \left( \ n = 1 \ \right)
% \\[10pt]
% \varphi \left( \max S \right) + \varphi \left( \min S \right)
% &{\quad}
% \left( \ n = 0 \ \ \textsf{かつ} \ \ \# S = 2 \ \right)
% \\[10pt]
% 0
% &{\quad}
% \left( \ n = 0 \ \ \textsf{かつ} \ \ \# S = 1 \ \right)
% \\[10pt]
% 0
% &{\quad}
% \left( \ S = \emptyset \ \right)
% \end{array}
% \right.
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。
1 の分割を使用しない場合は,包除原理を用いて,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\int_{S} \varphi \, dS
=
\sum_{k=1}^{m} \left( -1 \right)^{k-1}
\sum_{ 1 \leq j_{1} < \dots < j_{k} \leq m}
\int_{ \sigma_{j_{1}} \left( S_{j_{1}} \right) \cap \dots \cap \sigma_{j_{k}} \left( S_{j_{k}} \right) }
\tilde{\varphi} ( \boldsymbol{r} )
\, dS ( \boldsymbol{r} )
% \\[5pt]
% &{\hphantom{:}}=
% \sum_{k=1}^{m} \left( -1 \right)^{k-1}
% \sum_{ 1 \leq j_{1} < \dots < j_{k} \leq m}
% \int_{ D_{j_{1}} \cap \dots \cap D_{j_{k}} }
% \tilde{\varphi} \left( \boldsymbol{r}_{i} ( t ) \right)
% \cdot
% \sqrt{ \left| \nabla \gamma_{i} ( t ) \right|^{2} + 1 }
% \ dt
\end{aligned}
\end{align*}
を計算することになる(と思われる)が,煩雑すぎてあまり現実的ではない。
実際に具体的な問題を処理する場合には,1 の分割も包除原理も使用しないように,適切に曲面を分割することになる。
${}$
$S \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を有界な $C^{1}$ 級曲面とし,ある $ D \subset \mathbb{R}^{n} $ および $ f \in C^{1} (D) $ により,$ S = G \left( D \, ; \, f \right) $ と表されているとする。
関数 $\boldsymbol{r} \, \boldsymbol{:} \ D \to S$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\boldsymbol{r} ( t )
:=
% \Bigl( t ,\, f (t) \Bigr)
% =
\begin{bmatrix}
t \\
f (t)
\end{bmatrix}
% \in
% S
\qquad
\left(
\
\forall \,
t
% :=
% \left( t_{1} ,\, \dots ,\, t_{n} \right)
% =
% \begin{bmatrix}
% t_{1} \\
% \vdots \\
% t_{n}
% \end{bmatrix}
\in
D
\
\right)
\end{aligned}
\end{align*}
とする。
${}$
集合 $
\boldsymbol{N}_{\mathrm{U}} (S)
\boldsymbol{,} \
\boldsymbol{N}_{\mathrm{D}} (S)
\subset
\mathbb{R}^{n+1}
$ をそれぞれ,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\boldsymbol{N}_{\mathrm{U}} (S)
:=
\left\{
\
\dfrac{1}{\sqrt{ \left| \nabla f ( t ) \right|^{2} + 1 }}
\begin{bmatrix}
- \nabla f ( t )
\\[2.5pt]
1
\end{bmatrix}
% \left( -1 \right)^{n}
% \dfrac{
% \left(
% \dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
% \wedge \dots \wedge
% \dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
% \right)^{\boldsymbol{\perp}}
% }{
% \left|
% \left(
% \dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
% \wedge \dots \wedge
% \dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
% \right)^{\boldsymbol{\perp}}
% \right|
% }
\ \ \middle\vert \ \
t
% =
% \begin{bmatrix}
% t_{1} \\
% \vdots \\
% t_{n}
% \end{bmatrix}
\in
D
\
\right\}
\, \boldsymbol{,}
\\[10pt]
&
\boldsymbol{N}_{\mathrm{D}} (S)
:=
\left\{
\
\dfrac{ -1 }{\sqrt{ \left| \nabla f ( t ) \right|^{2} + 1 }}
\begin{bmatrix}
- \nabla f ( t )
\\[2.5pt]
1
\end{bmatrix}
% \left( -1 \right)^{n-1}
% \dfrac{
% \left(
% \dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
% \wedge \dots \wedge
% \dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
% \right)^{\boldsymbol{\perp}}
% }{
% \left|
% \left(
% \dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{1}} (t)
% \wedge \dots \wedge
% \dfrac{\partial \boldsymbol{r}}{\partial t_{n}} (t)
% \right)^{\boldsymbol{\perp}}
% \right|
% }
\ \ \middle\vert \ \
t
% =
% \begin{bmatrix}
% t_{1} \\
% \vdots \\
% t_{n}
% \end{bmatrix}
\in
D
\
\right\}
\end{aligned}
\end{align*}
とする。
${}$
$
\boldsymbol{N}_{\mathrm{U}} (S)
$ または $
\boldsymbol{N}_{\mathrm{D}} (S)
$ のいずれか一方を $
\boldsymbol{N}^{\boldsymbol{+}} (S)
$ とする。
この $
\boldsymbol{N}^{\boldsymbol{+}} (S)
$ を,$S$ に対する 正の 単位法ベクトルの集合 と定める。
${}$
$ \boldsymbol{A} \in C^{0} ( S \, \boldsymbol{;} \, \mathbb{R}^{n+1} ) $ とし,$ \boldsymbol{\nu} \, \boldsymbol{:} \ S \to \boldsymbol{N}^{\boldsymbol{+}} (S) % { \boldsymbol{N}_{\mathrm{U}} (S) \cup \boldsymbol{N}_{\mathrm{D}} (S) } $ を正の単位法ベクトル場とする。
このとき,$S$ 上における $\boldsymbol{A}$ の 流束積分 $
\displaystyle
\int_{S} \boldsymbol{A} \boldsymbol{\cdot} d \boldsymbol{S}
$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\int_{S} \boldsymbol{A} \boldsymbol{\cdot} d \boldsymbol{S}
&:=
\int_{S} \boldsymbol{A} \boldsymbol{\cdot} \boldsymbol{\nu} \, dS
=
\int_{S}
\boldsymbol{A} ( \boldsymbol{r} )
\boldsymbol{\cdot}
\boldsymbol{\nu} ( \boldsymbol{r} )
\, dS ( \boldsymbol{r} )
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。
例外的に,$n=0$ の場合の流束積分は,$a \boldsymbol{,} \, b \in \mathbb{R}$ として,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
S := \left\{ a \boldsymbol{,} \, b \right\}
\qquad \textsf{かつ} \qquad
\int_{S} \boldsymbol{A} \boldsymbol{\cdot} d \boldsymbol{S}
% =
% \int_{\left\{ a \boldsymbol{,} \, b \right\}}
% \boldsymbol{A} \boldsymbol{\cdot} \boldsymbol{\nu}
% \, dS
:=
\left\{
\begin{array}{cl}
\boldsymbol{A} ( a ) \boldsymbol{\cdot} \boldsymbol{\nu} (a)
+
\boldsymbol{A} ( b ) \boldsymbol{\cdot} \boldsymbol{\nu} (b)
&{\quad}
\left( \, a \neq b \, \right)
\\[5pt]
0
&{\quad}
\left( \, a = b \, \right)
\end{array}
\right.
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。(ここで,$a \neq b$ ならば $
\displaystyle
\left( \boldsymbol{\nu} (a) , \ \boldsymbol{\nu} (b) \right)
\in
\left\{
\,
\left( -1 ,\, 1 \right)
\boldsymbol{,} \
\left( 1 ,\, -1 \right)
\,
\right\}
$ である。)
${}$
$n \geq 2$のとき,$d \boldsymbol{S} := \boldsymbol{\nu} \, dS$ を 面積要素ベクトル (または 面素ベクトル) と呼ぶ。
${}$
$S \subset \mathbb{R}^{n+1}$ を有界な $C^{1}$ 級曲面とする。
ある $m \in \mathbb{N}$ を取る。
$S$ 上の $m$ 個のある点における開近傍 $B_{1} ,\, \dots ,\, B_{m} \subset \mathbb{R}^{n+1}$ をそれぞれ選び,
$S_{1} := S \cap B_{1} \, , \ \ \dots , \ \ S_{m} := S \cap B_{m}$ と置くと,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\forall \, i \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} \, \boldsymbol{,}
\quad
\exists \, D_{i} \subset \mathbb{R}^{n} \, \boldsymbol{,}
\quad
\exists \, \gamma_{i} \in C^{1} ( D_{i} ) \, \boldsymbol{,}
\quad
\exists \, \sigma_{i} \, \boldsymbol{:} \,
\mathbb{R}^{n+1} \to \mathbb{R}^{n+1}
\, \boldsymbol{:} \, \textsf{合同変換} \ \boldsymbol{;}
\\[7.5pt]
&
\left[
\
\sigma_{i} ( S_{i} ) = G \left( D_{i} \, ; \, \gamma_{i} \right)
\qquad \textsf{かつ} \qquad
\bigcup_{i=1}^{m} S_{i} = S
\
\right]
\end{aligned}
\end{align*}
と表される。
${}$
$\displaystyle
\boldsymbol{A} \in C^{0} ( S \, \boldsymbol{;} \, \mathbb{R}^{n+1} )
\, \boldsymbol{,} \ \
\varSigma := \bigcup_{i=1}^{m} \sigma_{i} ( S_{i} )
$ とする。
このとき,関数 $
\tilde{\boldsymbol{A}} \, \boldsymbol{:} \, \mathbb{R}^{n+1} \to \mathbb{R}^{n+1}
% \in C^{0} ( \varSigma )
$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\tilde{\boldsymbol{A}} ( \boldsymbol{ r } )
:=
\left\{
\begin{array}{cl}
\boldsymbol{A} ( \sigma_{1}^{-1} ( \boldsymbol{ r } ) )
&{\quad}
\left( \, \boldsymbol{ r } \in \sigma_{ 1 } ( S_{ 1 } ) \, \right)
\\[5pt]
\boldsymbol{A} ( \sigma_{2}^{-1} ( \boldsymbol{ r } ) )
&{\quad}
\left( \, \boldsymbol{ r } \in \sigma_{ 2 } ( S_{ 2 } ) \, \right)
\\[5pt]
\vdots
&{\quad}
{\qquad \ \ \ } \vdots
\\[5pt]
\boldsymbol{A} ( \sigma_{m}^{-1} ( \boldsymbol{ r } ) )
&{\quad}
\left( \, \boldsymbol{ r } \in \sigma_{ m } ( S_{ m } ) \, \right)
\\[5pt]
\boldsymbol{0}
&{\quad}
\left( \, \boldsymbol{ r } \in \mathbb{R}^{n+1} \setminus \varSigma \, \right)
\\[5pt]
\end{array}
\right.
\end{aligned}
\hspace{30pt}
\left( \ \forall \, \boldsymbol{ r } \in \mathbb{R}^{n+1} \ \right)
\end{align*}
と定める。
${}$
[1 の分割] $
\ \
$ある有限な関数列 $
\displaystyle
\left( \rho_{i} \right)_{i=1}^{m}
\in
C^{\infty} ( \mathbb{R}^{n+1} )^{ \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} }
$ で,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\left\{
\begin{array}{l}
\rho_{i} \left( \mathbb{R}^{n+1} \right) \subset \left[ 0 ,\, 1 \right]
\\[5pt]
\operatorname{supp} \left( \rho_{i} \right)
% \cap
% \sigma_{i} \left( S \right)
\subset
\sigma_{i} ( S_{i} )
\end{array}
\right.
\quad
\left( \, \forall \, i \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} \, \right)
\qquad \textsf{かつ} \qquad
\sum_{i=1}^{m} \rho_{i} ( \boldsymbol{r} ) = 1
\quad
\left( \, \forall \, \boldsymbol{r} \in \mathbb{R}^{n+1} \, \right)
\end{aligned}
\end{align*}
を満たすものをとる。
${}$
各 $i \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\}$ に対して,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\boldsymbol{r}_{i} ( t )
:=
% \Bigl( t ,\, \gamma_{i} (t) \Bigr)
% =
\begin{bmatrix}
t \\[0pt]
\gamma_{i} (t)
\end{bmatrix}
\in
\sigma_{i} ( S_{i} )
\qquad
\left( \, \forall \, t \in D_{i} \, \right)
\end{aligned}
\end{align*}
とする。
${}$
各 $k \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\}$ に対して,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{array}{lll}
\tilde{\boldsymbol{\nu}}_{k}
\, \boldsymbol{:} \,
\sigma_{k} \left( S_{k} \right) \to \mathbb{R}^{n+1}
&
\boldsymbol{:}
&
\textsf{単位法ベクトル場} \, \boldsymbol{,}
\\[5pt]
R_{k} \in \mathbb{R}^{ \left( n+1 \right) \times \left( n+1 \right) }
&
\boldsymbol{:}
&
\textsf{合同変換} \ \
\sigma_{k} \, \boldsymbol{:} \, \mathbb{R}^{n+1} \to \mathbb{R}^{n+1} \ \
\textsf{に対応する直交行列} \, \boldsymbol{,}
\\[5pt]
\boldsymbol{N}^{\boldsymbol{+}} ( \sigma_{k} \left( S_{k} \right) )
&
\boldsymbol{:}
&
\sigma_{k} \left( S_{k} \right) \ \
\textsf{に対する正の単位法ベクトルの集合}
% \, \boldsymbol{,}
% \\[5pt]
% \boldsymbol{N}^{\boldsymbol{+}} ( S_{k} )
% &
% \boldsymbol{:}
% &
% S_{k} \ \ \textsf{に対する正の単位法ベクトルの集合}
\end{array}
\end{align*}
とする。
このとき,条件
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\textsf{(A)} \quad
&
m \geq 2 \ \ \textsf{の場合は,}
\\[5pt]
&
\Bigl[
\
\forall \, i \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} \, \boldsymbol{,}
\quad
\exists \, j \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} \setminus \left\{ \, i \, \right\} \ \boldsymbol{;}
\qquad
S_{i} \cap S_{j} \neq \emptyset
\
\Bigr] \ \boldsymbol{;}
\\[15pt]
\textsf{(B)} \quad
&
m \geq 2 \ \ \textsf{の場合は,}
\\[5pt]
&
\forall \, i \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} \, \boldsymbol{,}
\quad
\exists \, j \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} \setminus \left\{ \, i \, \right\} \ \boldsymbol{;}
\\[5pt]
&
\left[
\
% S_{i} \cap S_{j} \neq \emptyset
% \qquad \Longrightarrow \qquad
\forall \, \boldsymbol{p} \in S_{i} \cap S_{j} \, \boldsymbol{,}
\quad
R_{i}^{-1} \,
\tilde{\boldsymbol{\nu}}_{i}
\left( \sigma_{i} \left( \boldsymbol{p} \right) \right)
=
R_{j}^{-1} \,
\tilde{\boldsymbol{\nu}}_{j}
\left( \sigma_{j} \left( \boldsymbol{p} \right) \right)
\
\right]
\ \ \boldsymbol{;}
\\[15pt]
\textsf{(C)} \quad
&
% n \geq 1 \ \ \textsf{の場合は,}
% \\[5pt]
% &
% \Bigl[
% \
\forall \, k \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} \, \boldsymbol{,}
\quad
\forall \, t \in D_{k} \, \boldsymbol{,}
\qquad
\tilde{\boldsymbol{\nu}}_{k} \left( \boldsymbol{r}_{k} \left( t \right) \right)
\in
\boldsymbol{N}^{\boldsymbol{+}} ( \sigma_{k} ( S_{k} ) )
% =
% \dfrac{ \left( -1 \right)^{n} }{ \sqrt{ \left| \nabla \gamma_{k} (t) \right|^{2} + 1 } }
% \begin{bmatrix}
% - \nabla \gamma_{k} (t) \\[2.5pt]
% 1
% \end{bmatrix}
% \
% \Bigr]
% \ \ \boldsymbol{;}
% \\[15pt]
% \textsf{(D)} \quad
% &
% \Bigl[
% \
% \forall \, k \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\} \, \boldsymbol{,}
% \quad
% \forall \, \boldsymbol{p} \in S_{k} \, \boldsymbol{,}
% \qquad
% R_{k}^{-1} \,
% \tilde{\boldsymbol{\nu}}_{k}
% \left( \sigma_{k} \left( \boldsymbol{p} \right) \right)
% \in
% \boldsymbol{N}^{\boldsymbol{+}} ( S_{k} )
% \
% \Bigr]
\end{aligned}
\end{align*}
を仮定する。
${}$
各 $k \in \left\{ \, 1 ,\, \dots ,\, m \, \right\}$ に対して,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
&
\boldsymbol{V}_{\mathrm{U}} (S)
:=
\bigcup_{k=1}^{m}
\left\{
\
R_{k}^{-1} \,
\tilde{\boldsymbol{\nu}}_{k}
\left( \sigma_{k} \left( \boldsymbol{p} \right) \right)
\ \ \middle\vert \ \
\boldsymbol{p} \in S_{k}
\
\right\}
\, \boldsymbol{,}
\\[5pt]
&
\boldsymbol{V}_{\mathrm{D}} (S)
:=
\bigcup_{k=1}^{m}
\left\{
\
{ - R_{k}^{-1} } \,
\tilde{\boldsymbol{\nu}}_{k}
\left( \sigma_{k} \left( \boldsymbol{p} \right) \right)
\ \ \middle\vert \ \
\boldsymbol{p} \in S_{k}
\
\right\}
\end{aligned}
\end{align*}
とする。
このとき,$
\boldsymbol{V}_{\mathrm{U}} (S)
$ と $
\boldsymbol{V}_{\mathrm{D}} (S)
$ のいずれか一方を $
\boldsymbol{N}^{\boldsymbol{+}} ( S )
$ とし,
この $
\boldsymbol{N}^{\boldsymbol{+}} ( S )
$ を,$S$ に対する正の単位法ベクトルの集合とする。
${}$
$ \boldsymbol{\nu} \, \boldsymbol{:} \ S \to \boldsymbol{N}^{\boldsymbol{+}} (S) % { \boldsymbol{V}_{\mathrm{U}} (S) \cup \boldsymbol{V}_{\mathrm{D}} (S) } $ を正の単位法ベクトル場とする。
このとき,$S$ 上における $\boldsymbol{A}$ の 流束積分 $
\displaystyle
\int_{S} \boldsymbol{A} \boldsymbol{\cdot} d \boldsymbol{S}
$ を,
\begin{align*}
\qquad
&
\begin{aligned}
\int_{S} \boldsymbol{A} \boldsymbol{\cdot} d \boldsymbol{S}
&:=
\int_{S} \boldsymbol{A} \boldsymbol{\cdot} \boldsymbol{\nu} \, dS
% \\[5pt]
% &\hphantom{:}
=
\sum_{i=1}^{m}
\int_{ \sigma_{i} \left( S_{i} \right) }
\rho_{i} ( \boldsymbol{r} ) \,
\tilde{\boldsymbol{A}} ( \boldsymbol{r} )
\boldsymbol{\cdot}
\tilde{\boldsymbol{\nu}}_{i} ( \boldsymbol{r} )
\, dS ( \boldsymbol{r} )
% \\[5pt]
% &\hphantom{:}=
% \sum_{i=1}^{m}
% \int_{ D_{i} }
% \rho_{i} ( \boldsymbol{r}_{i} ( t ) ) \,
% \tilde{\boldsymbol{A}} \left( \boldsymbol{r}_{i} ( t ) \right)
% \boldsymbol{\cdot}
% \begin{bmatrix}
% - \nabla \gamma_{i} ( t )
% \\[2.5pt]
% 1
% \end{bmatrix}
% \, dt
\end{aligned}
\end{align*}
と定める。
${}$
『
面積分学習記録 (2)
』に続きます。
$\\[5pt]$