3

ある二項係数付き級数の合同式について

52
0
$$\newcommand{adari}[0]{\mathrm{adari}} \newcommand{adari}[0]{\mathrm{adari}} \newcommand{adgari}[0]{\mathrm{adgari}} \newcommand{al}[0]{\mathrm{al}} \newcommand{amit}[0]{\mathrm{amit}} \newcommand{anit}[0]{\boldsymbol{anit}} \newcommand{anit}[0]{\mathrm{anit}} \newcommand{answamu}[0]{\mathrm{answamu}} \newcommand{anti}[0]{\mathrm{anti}} \newcommand{ari}[0]{\mathrm{ari}} \newcommand{ARI}[0]{\mathrm{ARI}} \newcommand{ARI}[0]{\mathrm{ARI}} \newcommand{arit}[0]{\mathrm{arit}} \newcommand{as}[0]{\mathrm{as}} \newcommand{axi}[0]{\mathrm{axi}} \newcommand{axit}[0]{\mathrm{axit}} \newcommand{ba}[0]{\boldsymbol{a}} \newcommand{bb}[0]{\boldsymbol{b}} \newcommand{bc}[0]{\boldsymbol{c}} \newcommand{bd}[0]{\boldsymbol{d}} \newcommand{be}[0]{\boldsymbol{e}} \newcommand{bk}[0]{\boldsymbol{k}} \newcommand{bl}[0]{\boldsymbol{l}} \newcommand{BQ}[5]{{}_{#1}\psi_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]} \newcommand{bw}[0]{\boldsymbol{w}} \newcommand{bx}[0]{\boldsymbol{x}} \newcommand{by}[0]{\boldsymbol{y}} \newcommand{calA}[0]{\mathcal{A}} \newcommand{calS}[0]{\mathcal{S}} \newcommand{CC}[0]{\mathbb{C}} \newcommand{crash}[0]{\mathrm{crash}} \newcommand{der}[0]{\mathrm{der}} \newcommand{DIFF}[0]{\mathrm{DIFF}} \newcommand{EE}[0]{\mathfrak{E}} \newcommand{Eneg}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{neg}} \newcommand{Enegpush}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{negpush}} \newcommand{Epush}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{push}} \newcommand{es}[0]{\mathfrak{es}} \newcommand{Esena}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{sena}} \newcommand{ess}[0]{\mathfrak{ess}} \newcommand{Eswap}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\swap} \newcommand{Eter}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{ter}} \newcommand{expari}[0]{\mathrm{expari}} \newcommand{ez}[0]{\mathfrak{ez}} \newcommand{F}[5]{{}_{#1}F_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]} \newcommand{fragari}[0]{\mathrm{fragari}} \newcommand{fragira}[0]{\mathrm{fragira}} \newcommand{gami}[0]{\mathrm{gami}} \newcommand{gamit}[0]{\mathrm{gamit}} \newcommand{gani}[0]{\mathrm{gani}} \newcommand{ganit}[0]{\mathrm{ganit}} \newcommand{gantar}[0]{\mathrm{gantar}} \newcommand{gari}[0]{\mathrm{gari}} \newcommand{GARI}[0]{\mathrm{GARI}} \newcommand{GARI}[0]{\mathrm{GARI}} \newcommand{garit}[0]{\mathrm{garit}} \newcommand{gaxi}[0]{\mathrm{gaxi}} \newcommand{gaxit}[0]{\mathrm{gaxit}} \newcommand{gepar}[0]{\mathrm{gepar}} \newcommand{GIFF}[0]{\mathrm{GIFF}} \newcommand{gira}[0]{\mathrm{gira}} \newcommand{girat}[0]{\mathrm{girat}} \newcommand{gush}[0]{\mathrm{gush}} \newcommand{H}[5]{{}_{#1}H_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]} \newcommand{He}[0]{\mathfrak{He}} \newcommand{inv}[0]{\mathrm{inv}} \newcommand{invgami}[0]{\mathrm{invgami}} \newcommand{invgani}[0]{\mathrm{invgani}} \newcommand{invgari}[0]{\mathrm{invgari}} \newcommand{invgaxi}[0]{\mathrm{invgaxi}} \newcommand{invgira}[0]{\mathrm{invgira}} \newcommand{invmu}[0]{\mathrm{invmu}} \newcommand{ira}[0]{\mathrm{ira}} \newcommand{irat}[0]{\mathrm{irat}} \newcommand{iwat}[0]{\mathrm{iwat}} \newcommand{lu}[0]{\mathrm{lu}} \newcommand{LU}[0]{\mathrm{LU}} \newcommand{maj}[0]{\mathrm{maj}} \newcommand{mantar}[0]{\mathrm{mantar}} \newcommand{MU}[0]{\mathrm{MU}} \newcommand{neg}[0]{\mathrm{neg}} \newcommand{ol}[0]{\overline} \newcommand{Omantar}[0]{\mathfrak{O}\text{-}\mathrm{mantar}} \newcommand{OO}[0]{\mathfrak{O}} \newcommand{os}[0]{\mathfrak{os}} \newcommand{oss}[0]{\mathfrak{oss}} \newcommand{oz}[0]{\mathfrak{oz}} \newcommand{pari}[0]{\mathrm{pari}} \newcommand{preari}[0]{\mathrm{preari}} \newcommand{preira}[0]{\mathrm{preira}} \newcommand{pus}[0]{\mathrm{pus}} \newcommand{push}[0]{\mathrm{push}} \newcommand{pusnu}[0]{\mathrm{pusnu}} \newcommand{Q}[5]{{}_{#1}\phi_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]} \newcommand{QQ}[0]{\mathbb{Q}} \newcommand{ras}[0]{\mathrm{ras}} \newcommand{rash}[0]{\mathrm{rash}} \newcommand{re}[0]{\mathfrak{re}} \newcommand{ro}[0]{\mathfrak{r\ddot{o}}} \newcommand{Se}[0]{\mathfrak{Se}} \newcommand{sh}[0]{\,\text{ш}\,} \newcommand{So}[0]{\mathfrak{S\ddot{o}}} \newcommand{swamu}[0]{\mathrm{swamu}} \newcommand{swap}[0]{\mathrm{swap}} \newcommand{To}[0]{\mathfrak{T\ddot{o}}} \newcommand{ZZ}[0]{\mathbb{Z}} $$

$\displaystyle\beta_n:=\frac{\left(\frac 12\right)_n}{n!}$とする. 今回は以下の合同式を示す.

$r\geq 1$とする. 奇素数$p$に対し,
\begin{align} p\beta_p^{r}\sum_{k=0}^{p-1}((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\equiv\frac{1}{2^r}\pmod{p^2} \end{align}
が成り立つ.

\begin{align} q_p(x):=\frac{x^{p-1}-1}p \end{align}
をFermat商とする. 1つ補題を用意する. これは前の記事( Andrewsの恒等式から得られる二項係数付き多重和の合同式 )の補題1の精密化である.

奇素数$p$に対し,
\begin{align} \beta_p&\equiv \frac 12(1-2pq_p(2))\pmod{p^2}\\ \beta_{\frac{p-1}2}&\equiv (-1)^{\frac{p-1}2}(1+pq_p(2))\pmod{p^2} \end{align}
が成り立つ.

まず, 1つ目の等式は
\begin{align} \beta_p&=\frac{1}{2^{2p}}\binom{2p}p\\ &=\frac 1{2^{2p-1}}\prod_{j=1}^{p-1}\left(1+\frac{p}{j}\right)\\ &\equiv\frac 1{2^{2p-1}}\left(1+p\sum_{j=1}^{p-1}\frac 1j\right)\pmod{p^2}\\ &\equiv \frac 1{2^{2p-1}}\\ &\equiv\frac 12(1+pq_p(2))^{-2}\pmod{p^2}\\ &\equiv\frac 12(1-2pq_p(2))\pmod{p^2}\\ \end{align}
と示される. 2つ目の等式は
\begin{align} \beta_{\frac{p-1}2}&=\frac 1{2^{p-1}}\binom{p-1}{\frac{p-1}2}\\ &=\frac{(-1)^{\frac{p-1}2}}{2^{p-1}}\prod_{j=1}^{\frac{p-1}2}\left(1-\frac{p}{j}\right)\\ &\equiv\frac{(-1)^{\frac{p-1}2}}{2^{p-1}}\left(1-p\sum_{j=1}^{\frac{p-1}2}\frac 1j\right)\pmod{p^2}\\ &\equiv (-1)^{\frac{p-1}2}(1+pq_p(2))^{-1}\left(1+2pq_p(2)\right)\pmod{p^2}\\ &\equiv (-1)^{\frac{p-1}2}(1+pq_p(2))\pmod{p^2} \end{align}
となって示すべき等式を得る. 途中で
\begin{align} \sum_{j=1}^{\frac{p-1}2}\frac 1j=-2q_p(2)\pmod{p} \end{align}
であることを用いた. これについては, 二項定理から
\begin{align} 2^{p}-2=\sum_{j=1}^{p-1}\binom pj \end{align}
であるから両辺を$-p$で割って$\mathrm{mod}\,\,p$すると
\begin{align} \sum_{j=1}^{p-1}\frac{(-1)^j}j\equiv -2q_p(2)\pmod{p} \end{align}
が得られ, それとよく知られた等式
\begin{align} \sum_{j=1}^{p-1}\frac 1j\equiv 0\pmod{p} \end{align}
を合わせることによって示すことができる.

定理1の証明

まず, $\frac{p-1}2< k< p$に対し
\begin{align} \beta_k\equiv0\pmod p \end{align}
であるから,
\begin{align} p((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right) \end{align}
$p^{r+1}$の倍数である. よって,
\begin{align} &p\sum_{k=0}^{p-1}((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\\ &\equiv p\sum_{k=0}^{\frac{p-1}2}((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\pmod {p^{r+1}} \end{align}
と書き換えられる. 次に, $2$に対するFermat商を
\begin{align} q:=\frac{2^{p-1}-1}p \end{align}
とする. このとき, 補題2の2つ目の等式を用いると,
\begin{align} &p\sum_{k=0}^{\frac{p-1}2}((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\\ &=2((-1)^{\frac{p-1}2}\beta_{\frac{p-1}2})^r-1+p\sum_{k=0}^{\frac{p-3}2}\frac{((-1)^k\beta_k)^r}{p-k-\frac 12}-p\sum_{k=1}^{\frac{p-1}2}\frac{((-1)^k\beta_k)^r}{p+k}\\ &\equiv 2(1+pq_p(2))^{r}-1+p\sum_{k=1}^{\frac{p-1}2}\left(\frac{((-1)^{\frac{p-1}2-k}\beta_{\frac{p-1}2-k})^r}{k}-\frac{((-1)^k\beta_k)^r}{k}\right)\pmod{p^2}\\ &\equiv 1+2rpq_p(2)+p(((-1)^{\frac{p-1}2}\beta_{\frac{p-1}2})^r-1)\sum_{k=1}^{\frac{p-1}2}\frac{((-1)^k\beta_k)^r}{k}\pmod{p^2}\\ &\equiv 1+2rpq_p(2)\pmod{p^2} \end{align}
を得る(途中の等号において$\beta_{\frac{p-1}2-k}\equiv\beta_{\frac{p-1}2}\beta_k\pmod{p}$であることを用いた). よって, 補題2の1つ目の等式より
\begin{align} &p\beta_p^r\sum_{k=0}^{\frac{p-1}2}((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\\ &\equiv \frac 1{2^r}(1-2pq_p(2))^r(1+2rpq_p(2))\pmod{p^2}\\ &\equiv \frac 1{2^r}\pmod{p^2} \end{align}
となって示すべき等式を得る.

応用

前の記事( Well-poised超幾何級数の有限対称モーメント )で示した等式
\begin{align} N^4\beta_N^4\sum_{k=0}^{N-1}\beta_k^4\left(\frac 1{N-k-\frac 12}-\frac 1{N+k}\right)&=\frac 1{64}\sum_{n=0}^{N-1}(3(4n+1)^3+(4n+1))\beta_n^8 \end{align}
において, $N=p$として$\mathrm{mod}\,\,p^5$すると, 定理1より
\begin{align} \sum_{n=0}^{p-1}(3(4n+1)^3+(4n+1))\beta_n^8&=64p^4\beta_p^4\sum_{k=0}^{p-1}\beta_n^4\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\\ &\equiv 64p^3\frac 1{16}\pmod{p^5}\\ &\equiv 4p^3\pmod{p^5} \end{align}
を得る. つまり, 以下が得られた.

奇素数$p$に対し,
\begin{align}\sum_{n=0}^{p-1}(3(4n+1)^3+(4n+1))\beta_n^8&\equiv 4p^3\pmod{p^5} \end{align}
が成り立つ.

これは前の記事( Andrewsの恒等式から得られる二項係数付き多重和の合同式2 の予想の$\mathrm{mod}\,\,p^5$の場合である.

投稿日:2日前
更新日:2日前
数学の力で現場を変える アルゴリズムエンジニア募集 - Mathlog served by OptHub

この記事を高評価した人

高評価したユーザはいません

この記事に送られたバッジ

バッジはありません。

投稿者

Wataru
Wataru
1171
86193
超幾何関数, 直交関数, 多重ゼータ値などに興味があります

コメント

他の人のコメント

コメントはありません。
読み込み中...
読み込み中