$$\newcommand{adari}[0]{\mathrm{adari}}
\newcommand{adari}[0]{\mathrm{adari}}
\newcommand{adgari}[0]{\mathrm{adgari}}
\newcommand{al}[0]{\mathrm{al}}
\newcommand{amit}[0]{\mathrm{amit}}
\newcommand{anit}[0]{\boldsymbol{anit}}
\newcommand{anit}[0]{\mathrm{anit}}
\newcommand{answamu}[0]{\mathrm{answamu}}
\newcommand{anti}[0]{\mathrm{anti}}
\newcommand{ari}[0]{\mathrm{ari}}
\newcommand{ARI}[0]{\mathrm{ARI}}
\newcommand{ARI}[0]{\mathrm{ARI}}
\newcommand{arit}[0]{\mathrm{arit}}
\newcommand{as}[0]{\mathrm{as}}
\newcommand{axi}[0]{\mathrm{axi}}
\newcommand{axit}[0]{\mathrm{axit}}
\newcommand{ba}[0]{\boldsymbol{a}}
\newcommand{bb}[0]{\boldsymbol{b}}
\newcommand{bc}[0]{\boldsymbol{c}}
\newcommand{bd}[0]{\boldsymbol{d}}
\newcommand{be}[0]{\boldsymbol{e}}
\newcommand{bk}[0]{\boldsymbol{k}}
\newcommand{bl}[0]{\boldsymbol{l}}
\newcommand{BQ}[5]{{}_{#1}\psi_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]}
\newcommand{bw}[0]{\boldsymbol{w}}
\newcommand{bx}[0]{\boldsymbol{x}}
\newcommand{by}[0]{\boldsymbol{y}}
\newcommand{calA}[0]{\mathcal{A}}
\newcommand{calS}[0]{\mathcal{S}}
\newcommand{CC}[0]{\mathbb{C}}
\newcommand{crash}[0]{\mathrm{crash}}
\newcommand{der}[0]{\mathrm{der}}
\newcommand{DIFF}[0]{\mathrm{DIFF}}
\newcommand{EE}[0]{\mathfrak{E}}
\newcommand{Eneg}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{neg}}
\newcommand{Enegpush}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{negpush}}
\newcommand{Epush}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{push}}
\newcommand{es}[0]{\mathfrak{es}}
\newcommand{Esena}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{sena}}
\newcommand{ess}[0]{\mathfrak{ess}}
\newcommand{Eswap}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\swap}
\newcommand{Eter}[0]{\mathfrak{E}\text{-}\mathrm{ter}}
\newcommand{expari}[0]{\mathrm{expari}}
\newcommand{ez}[0]{\mathfrak{ez}}
\newcommand{F}[5]{{}_{#1}F_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]}
\newcommand{fragari}[0]{\mathrm{fragari}}
\newcommand{fragira}[0]{\mathrm{fragira}}
\newcommand{gami}[0]{\mathrm{gami}}
\newcommand{gamit}[0]{\mathrm{gamit}}
\newcommand{gani}[0]{\mathrm{gani}}
\newcommand{ganit}[0]{\mathrm{ganit}}
\newcommand{gantar}[0]{\mathrm{gantar}}
\newcommand{gari}[0]{\mathrm{gari}}
\newcommand{GARI}[0]{\mathrm{GARI}}
\newcommand{GARI}[0]{\mathrm{GARI}}
\newcommand{garit}[0]{\mathrm{garit}}
\newcommand{gaxi}[0]{\mathrm{gaxi}}
\newcommand{gaxit}[0]{\mathrm{gaxit}}
\newcommand{gepar}[0]{\mathrm{gepar}}
\newcommand{GIFF}[0]{\mathrm{GIFF}}
\newcommand{gira}[0]{\mathrm{gira}}
\newcommand{girat}[0]{\mathrm{girat}}
\newcommand{gush}[0]{\mathrm{gush}}
\newcommand{H}[5]{{}_{#1}H_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]}
\newcommand{He}[0]{\mathfrak{He}}
\newcommand{inv}[0]{\mathrm{inv}}
\newcommand{invgami}[0]{\mathrm{invgami}}
\newcommand{invgani}[0]{\mathrm{invgani}}
\newcommand{invgari}[0]{\mathrm{invgari}}
\newcommand{invgaxi}[0]{\mathrm{invgaxi}}
\newcommand{invgira}[0]{\mathrm{invgira}}
\newcommand{invmu}[0]{\mathrm{invmu}}
\newcommand{ira}[0]{\mathrm{ira}}
\newcommand{irat}[0]{\mathrm{irat}}
\newcommand{iwat}[0]{\mathrm{iwat}}
\newcommand{lu}[0]{\mathrm{lu}}
\newcommand{LU}[0]{\mathrm{LU}}
\newcommand{maj}[0]{\mathrm{maj}}
\newcommand{mantar}[0]{\mathrm{mantar}}
\newcommand{MU}[0]{\mathrm{MU}}
\newcommand{neg}[0]{\mathrm{neg}}
\newcommand{ol}[0]{\overline}
\newcommand{Omantar}[0]{\mathfrak{O}\text{-}\mathrm{mantar}}
\newcommand{OO}[0]{\mathfrak{O}}
\newcommand{os}[0]{\mathfrak{os}}
\newcommand{oss}[0]{\mathfrak{oss}}
\newcommand{oz}[0]{\mathfrak{oz}}
\newcommand{pari}[0]{\mathrm{pari}}
\newcommand{preari}[0]{\mathrm{preari}}
\newcommand{preira}[0]{\mathrm{preira}}
\newcommand{pus}[0]{\mathrm{pus}}
\newcommand{push}[0]{\mathrm{push}}
\newcommand{pusnu}[0]{\mathrm{pusnu}}
\newcommand{Q}[5]{{}_{#1}\phi_{#2}\left[\begin{matrix}#3\\#4\end{matrix};#5\right]}
\newcommand{QQ}[0]{\mathbb{Q}}
\newcommand{ras}[0]{\mathrm{ras}}
\newcommand{rash}[0]{\mathrm{rash}}
\newcommand{re}[0]{\mathfrak{re}}
\newcommand{ro}[0]{\mathfrak{r\ddot{o}}}
\newcommand{Se}[0]{\mathfrak{Se}}
\newcommand{sh}[0]{\,\text{ш}\,}
\newcommand{So}[0]{\mathfrak{S\ddot{o}}}
\newcommand{swamu}[0]{\mathrm{swamu}}
\newcommand{swap}[0]{\mathrm{swap}}
\newcommand{To}[0]{\mathfrak{T\ddot{o}}}
\newcommand{ZZ}[0]{\mathbb{Z}}
$$
$\displaystyle\beta_n:=\frac{\left(\frac 12\right)_n}{n!}$とする. 今回は以下の合同式を示す.
$r\geq 1$とする. 奇素数$p$に対し,
\begin{align}
p\beta_p^{r}\sum_{k=0}^{p-1}((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\equiv\frac{1}{2^r}\pmod{p^2}
\end{align}
が成り立つ.
\begin{align}
q_p(x):=\frac{x^{p-1}-1}p
\end{align}
をFermat商とする. 1つ補題を用意する. これは前の記事(
Andrewsの恒等式から得られる二項係数付き多重和の合同式
)の補題1の精密化である.
奇素数$p$に対し,
\begin{align}
\beta_p&\equiv \frac 12(1-2pq_p(2))\pmod{p^2}\\
\beta_{\frac{p-1}2}&\equiv (-1)^{\frac{p-1}2}(1+pq_p(2))\pmod{p^2}
\end{align}
が成り立つ.
まず, 1つ目の等式は
\begin{align}
\beta_p&=\frac{1}{2^{2p}}\binom{2p}p\\
&=\frac 1{2^{2p-1}}\prod_{j=1}^{p-1}\left(1+\frac{p}{j}\right)\\
&\equiv\frac 1{2^{2p-1}}\left(1+p\sum_{j=1}^{p-1}\frac 1j\right)\pmod{p^2}\\
&\equiv \frac 1{2^{2p-1}}\\
&\equiv\frac 12(1+pq_p(2))^{-2}\pmod{p^2}\\
&\equiv\frac 12(1-2pq_p(2))\pmod{p^2}\\
\end{align}
と示される. 2つ目の等式は
\begin{align}
\beta_{\frac{p-1}2}&=\frac 1{2^{p-1}}\binom{p-1}{\frac{p-1}2}\\
&=\frac{(-1)^{\frac{p-1}2}}{2^{p-1}}\prod_{j=1}^{\frac{p-1}2}\left(1-\frac{p}{j}\right)\\
&\equiv\frac{(-1)^{\frac{p-1}2}}{2^{p-1}}\left(1-p\sum_{j=1}^{\frac{p-1}2}\frac 1j\right)\pmod{p^2}\\
&\equiv (-1)^{\frac{p-1}2}(1+pq_p(2))^{-1}\left(1+2pq_p(2)\right)\pmod{p^2}\\
&\equiv (-1)^{\frac{p-1}2}(1+pq_p(2))\pmod{p^2}
\end{align}
となって示すべき等式を得る. 途中で
\begin{align}
\sum_{j=1}^{\frac{p-1}2}\frac 1j=-2q_p(2)\pmod{p}
\end{align}
であることを用いた. これについては, 二項定理から
\begin{align}
2^{p}-2=\sum_{j=1}^{p-1}\binom pj
\end{align}
であるから両辺を$-p$で割って$\mathrm{mod}\,\,p$すると
\begin{align}
\sum_{j=1}^{p-1}\frac{(-1)^j}j\equiv -2q_p(2)\pmod{p}
\end{align}
が得られ, それとよく知られた等式
\begin{align}
\sum_{j=1}^{p-1}\frac 1j\equiv 0\pmod{p}
\end{align}
を合わせることによって示すことができる.
定理1の証明
まず, $\frac{p-1}2< k< p$に対し
\begin{align}
\beta_k\equiv0\pmod p
\end{align}
であるから,
\begin{align}
p((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)
\end{align}
は$p^{r+1}$の倍数である. よって,
\begin{align}
&p\sum_{k=0}^{p-1}((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\\
&\equiv p\sum_{k=0}^{\frac{p-1}2}((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\pmod {p^{r+1}}
\end{align}
と書き換えられる. 次に, $2$に対するFermat商を
\begin{align}
q:=\frac{2^{p-1}-1}p
\end{align}
とする. このとき, 補題2の2つ目の等式を用いると,
\begin{align}
&p\sum_{k=0}^{\frac{p-1}2}((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\\
&=2((-1)^{\frac{p-1}2}\beta_{\frac{p-1}2})^r-1+p\sum_{k=0}^{\frac{p-3}2}\frac{((-1)^k\beta_k)^r}{p-k-\frac 12}-p\sum_{k=1}^{\frac{p-1}2}\frac{((-1)^k\beta_k)^r}{p+k}\\
&\equiv 2(1+pq_p(2))^{r}-1+p\sum_{k=1}^{\frac{p-1}2}\left(\frac{((-1)^{\frac{p-1}2-k}\beta_{\frac{p-1}2-k})^r}{k}-\frac{((-1)^k\beta_k)^r}{k}\right)\pmod{p^2}\\
&\equiv 1+2rpq_p(2)+p(((-1)^{\frac{p-1}2}\beta_{\frac{p-1}2})^r-1)\sum_{k=1}^{\frac{p-1}2}\frac{((-1)^k\beta_k)^r}{k}\pmod{p^2}\\
&\equiv 1+2rpq_p(2)\pmod{p^2}
\end{align}
を得る(途中の等号において$\beta_{\frac{p-1}2-k}\equiv\beta_{\frac{p-1}2}\beta_k\pmod{p}$であることを用いた). よって, 補題2の1つ目の等式より
\begin{align}
&p\beta_p^r\sum_{k=0}^{\frac{p-1}2}((-1)^k\beta_k)^{r}\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\\
&\equiv \frac 1{2^r}(1-2pq_p(2))^r(1+2rpq_p(2))\pmod{p^2}\\
&\equiv \frac 1{2^r}\pmod{p^2}
\end{align}
となって示すべき等式を得る.
応用
前の記事(
Well-poised超幾何級数の有限対称モーメント
)で示した等式
\begin{align}
N^4\beta_N^4\sum_{k=0}^{N-1}\beta_k^4\left(\frac 1{N-k-\frac 12}-\frac 1{N+k}\right)&=\frac 1{64}\sum_{n=0}^{N-1}(3(4n+1)^3+(4n+1))\beta_n^8
\end{align}
において, $N=p$として$\mathrm{mod}\,\,p^5$すると, 定理1より
\begin{align}
\sum_{n=0}^{p-1}(3(4n+1)^3+(4n+1))\beta_n^8&=64p^4\beta_p^4\sum_{k=0}^{p-1}\beta_n^4\left(\frac 1{p-k-\frac 12}-\frac 1{p+k}\right)\\
&\equiv 64p^3\frac 1{16}\pmod{p^5}\\
&\equiv 4p^3\pmod{p^5}
\end{align}
を得る. つまり, 以下が得られた.
奇素数$p$に対し,
\begin{align}\sum_{n=0}^{p-1}(3(4n+1)^3+(4n+1))\beta_n^8&\equiv 4p^3\pmod{p^5}
\end{align}
が成り立つ.
これは前の記事(
Andrewsの恒等式から得られる二項係数付き多重和の合同式2
の予想の$\mathrm{mod}\,\,p^5$の場合である.